اواز ايراني
موسيقي ايراني و اواز 
پيوندهای روزانه

بزم خصوصی (چهارگاه  ) ـ آواز استاد قیطانچیان و استاد شجریان

شجریان :

درآمد چهارگاه :

درآمد کوتاه بصورت کششی جهت شروع شعر درآمد:

هر که شد محرم دل در حرم ياربماند + تحریرتکمیل مصرع آوازی

 ( وآنکه اين کار ندانست )2 در انکار بماند + تحریر واشاره به مخالف و برگشت دوباره به درآمد

گوشه زابل : 

تحریر زابل

کشش کوتاه جهت شروع شعر زابل:

جز دل من کز ازل تا به ابد عاشق رفت + تحریر کوتاه

جاودان کس نشنيديم که در کار بماند + تحریر و اشاره به مویه و مخالف و برگشت به درآمد

قیطانچیان :

تحریر زابل بصورت کوتاه :

فصل بهار است خیز تا به تماشا رویم

تکیه بر ایام نیست تا دگر آید بهار + تحریر زابل و اشاره به مخالف و فرود

شجریان :

گوشه حصار :

تحریر حصار

از صدای سخن عشق نديدم خوشتر + تحریرتکمیل مصرع آوازی

از صدای سخن عشق نديدم خوشتر

يادگاری که در اين گنبد دوار بماند + تحریر و فرود به درآمد چهارگاه

قیطانچیان :

درآمد کوتاه حصارجهت شروع شعر حصار :

عشق داغی است که تا مرگ نیاید نرود + تحریر

عشق داغی است که تا مرگ نیاید نرود

هر که در چهره از این داغ نشانی دارد + تحریر پس حصار و فرود به درآمد

شجریان :

گوشه مخالف :

تحریر مخالف بصورت کوتاه :

صوفيان واستدند از گرو می همه رخت + تحریر

صوفيان واستدند از گرو می همه رخت

خرقه ماست که در خانه خمار بماند + تحریر نغمه مخالف و فرود به درآمد

قیطانچیان :

کشش کوتاه مخالف وجهت شروع شعر :

کافران از بت بیجان چه تمنا دارید

کافران از بت بیجان چه تمنا دارید + تحریر کوتاه

باری آن بت بپرستید که جانی دارد + تحریر نغمه مخالف و فرود به درآمد

شجریان :

گوشه منصوری : 

تحریر منصوری :

داشتم دلقی و صد عيب مرا می‌پوشيد + تحریر کوتاه

 گوشه طاهر:

داشتم دلقی و صد عيب مرا می‌پوشيد + تحریر طاهر

خرقه رهن می و مطرب شد و زنار بماند + تحریر فرود

(خرقه رهن می و مطرب شد و زنار بماند )2

قیطانچیان :

گوشه منصوری :

شعر + تحریر طاهر و فرود

دانلود کنید

 

بزم خصوصی (سه گاه ) ـ آواز استاد قیطانچیان ـ تار استاد بیگجه خانی

شعر ترکی : صراف تبریزی

تحریر درآمد

گوشه درآمد : ( پریشان ائیله ین احوالیمی )2 آشفته گیسو دور

( قیلان خم قدّیمی ، محراب تک پیوسته ابرو دور )2 + تحریر

تحریر زابل

گوشه زابل : الور هر بیر مریضه شربت لعل لبون شافی

عجب صفرا شکن دور ، یوخسا جانا آب لیمو دور + تحریر زابل

گوشه مویه : ( کمند زلفلن خاقان چینی دستگیر ائتسن )2

یاراشیر ساعد سیمینه ، چوخ پر زور بازو دور + تحریر اشاره به مخالف ، مویه و فرود

تحریر مخالف

گوشه مخالف در یک اکتاو پایین تر : کشش کوتاه + ( گؤزون اطرافینه )2 مژگان دوزولموش یا لب جوده

نظامیلن اکیلمیش هر بیری ، بیر سرو دلجو دور + تحریر نغمه مخالف

گوشه مخالف :( باشیمدان چخسا عقلیم ، عیبی یوخ دیوانه عشقم )2

منیلن عقل ایشی تمثال سرما و پرستو دور + تحریر نغمه مخالف

تحریر مغلوب

گوشه مخالف : دئدیم صرّافه : کیمدور سویدیگون محبوب ، عرض ائتدی

آدی هم اسم احمد ، مسکن و مأواسی ویجو دور + تحریر فرود

دانلود کنید

 

بزم خصوصی (افشاری) ـ آواز استاد قیطانچیان ـ تار استاد دولت آبادی

دانلود کنید

[ ] [ ] [ ارسلان ]

لف: اين آواز مدولاسيوني است از مقام حجاز به مقام رست و بيات ( مقام هاي عرب ).

به فرق مظهر حق و عدالت ضربتی خورده / که امید حیات از آن شه مردان نمی آید

یتیمی دامن مادر گرفته اشک می ریزد / که ای مادر چرا غمخوار ما طفلان نمی آید

( او نمی دانست که زندگی افتخار آمیز علی پایان یافته بدست قاتلی چون ابن ملجم مرادی )

ای جان عالمی قربانت ای امیر مؤمنان علی جان

آه... حکیم از دیدن زخم علی نومید گردیده / حسن را غیر یأس از گفته نعمان نمی آید

گفت مولا بخدا ( راحت و آسوده شدم )۲ / دست بر دامن الطاف خدا محکم زد

کشته شد اشرف مخلوق علی شیر خدا / آنکه در معرکه صف های یلان برهم زد

دوستان علی..عدل شد کشته مگویید علی شد کشته / کشته شد آنکه در عالم ز عدالت دم زد

آری ، کشته شد آنکه در عالم ز عدالت دم زد

( جز علی ) 2 لایق اورنگ خلافت کس نیست / برخلاف است کسی گر ز خلافت دم زد

السلام علیک یا امیرالمؤمنین ای آقا و مولای من علی علی علی ....

دانلود كنيد  

 

ب: اجرا شده در مايه دشتي

کاتب وحی الهی ، جامع قرآن علی / دوستان را قبله دل ، آبروی جان علی

جان علی ، جانان علی ، فرمان علی ، درمان علی

( راز ایمان را نهاده بر سر سلمان علی ) 2 / در تن بوذر دمیده روح اطمینان علی

دم علی ، همدم علی ، مونس علی ، انسان علی

تحریر عشاق بصورت دهنی :

راه تقوا و فضیلت را بن و بنیان علی / شهربند علم باقی را در و دربان علی

( در علی ، دانش علی ، حکمت علی ، عرفان علی )۲

( نور دانش را فکنده بر دل خواهان علی )۲ / جهل را از بن شکسته پایه ایوان علی

بن علی ، گلبن علی ، روشن علی ، تابان علی

عشاق :

کشور دین را شهنشاه عظیم الشان علی / لشکر اسلام را سردار جاویدان علی

سر علی ، افسر علی ، سرور علی ، سلطان علی

تحریر عشاق :

تا درخت لا بقی گسترده بر کیوان علی / از شکوه افکنده ذکر ........... علی

دین علی ، آیین علی ، قانون علی ، پیمان علی

ره به ظاهر برده چون از مکمن امکان علی / تا مکان از لامکان پیموده ره آسان علی

 ره به ظاهر برده چون از مکمن امکان علی / تا مکان از لامکان پیموده ره آسان علی

 ره علی ، رهرو علی ، رهبر علی ، رهبان علی

( دوش اندر کعبه )۲ بود از امر حق مهمان علی / فاطمه همچون گلی بگرفته در دامان علی

گل علی ، سنبل علی ، سوسن علی ، ریحان علی

( کار ما را می دهد از لطف حق سامان علی)۲ / وای بر ما گر نباشد یار و پشتیبان علی

کس علی ، قنبر علی ، ... علی ، ... علی

تا بیاساید محیط از وحشت طوفان علی / تازیانه می زند بر بحر بی پایان علی

( یا علی ، مولا علی ، آقا علی ، .... علی )۲

دانلود كنيد

  

ج: اجرا شده در مايه شوشتري


...............که با صوت جلی / گوید این نکته که مرآة خدا را کشتند

رهنورد حرم قرب الهی است علی / زینت منبر و محراب دعا را کشتند

یکه تاز ره تقوا و فضیلت شه عشق / مأمن امن و امان فقرا را کشتند

( مسلمین شام عزا گشته نصیب حسنین )۲ / چون که آئینه تقوا و صفا را کشتند

در جنان ختم رسل گشته عزادار علی / ( که ز کین همسر بانوی خدا را کشتند )2

( مسجد کوفه ز دل ناله و فریاد کند )۲ / که شهنشاه ثریا و سرا را کشتند

گوید از سوز جگر غمزده شیدای پریش / ( مخزن مهر و وفا کان سخا را کشتند)۲

دانلود كنيد

 

د: اجرا شده در مايه شوشتري

دیده زمزم که پر از اشک شد / یاد کند زمزمه های علی

( یا علی و یا علی و یا علی )۲ / از تو شد آئینه دل منجلی

تیغ شهادت سر او را شکافت / کوفه بود کوه منای علی

عالم امکان شده پر غلغله / چون شده خاموش صدای علی

( یا علی و یا علی و یا علی )۲ / از تو شد آئینه دل منجلی

قربانی حق کشته حق از دل و جان شد / از شوق وصالش دل و جان در هیجان شد

وقت سحر او چون سوی محراب روان شد / تاریکتر از شب همه اوضاع جهان شد

ای جان جهان خود به کجا میروی آخر / این ره ره مرگ است چرا میروی آخر

نیست هم آغوش صبا بعد از این / پیک ظفربخش لوای علی

منبر و محراب کشد انتظار / تا که زند بوسه به پای علی

( یا علی و یا علی و یا علی )۲

دانلود كنيد

 

هـ : جانم علی ؛ اجرا شده در مایه دشتی

دانلود کنید

[ ] [ ] [ ارسلان ]

مراحل ضبط صدای اقبال آذر :

آثار استاد اقبال آذر در سه دوره ضبط گردیده است و چنانچه ذکر شد ، دوره اول ، دوره ضبط صفحاتش در تفلیس است که در سال 1293 شمسی توسط نماینده شرکت آلمانی « مونارخ - رکورد ) انجام شد. تعدادی از این صفحات بعد از قالب گیری و تکثیر در برلین ، بطور گسترده در تهران و قفقاز منتشر شد و نام اقبال السلطان به عنوان یکی از نمایان ترین خوانندگان عصر بر سر زبان ها افتاد.صفحات اقبال دست به دست می گشت و شنیدن صدای حیرت انگیز او برای مردم سعادتی بزرگ بود چرا که صفحات آواز وی ، به علت خواهان زیاد نایاب شده بود. متأسفانه به علت وقوع جنگ جهانی اول (1293/5/9شمسی - 31 ژوئیه 1914 میلادی ) بقیه صفحات ضبط شده اقبال آذر و همراهانش در تفلیس ، به تهران نرسید.

فهرست تعدادی از صفحات اقبال آذر که در دوره اول ضبط گردیده است :

الف - دستگاههای شور و متعلقات آن :

1- ابوعطا همراه تار درویش خان : دانلود کنید

2- حجاز همراه کمانچه باقر خان رامشگر : دانلود کنید

3- بیات کرد همراه کمانچه باقر خان رامشگر : دانلود کنید

4- بیات ترک همراه کمانچه باقر خان رامشگر

5- مثنوی ترک همراه کمانچه باقر خان رامشگر

6- شور- شهناز همراه کمانچه باقر خان رامشگر : دانلود کنید

تحریر شهناز

بدار یک نفس ای قائد این زمام جمال + تحریر شهناز

تحریر قرچه

که دیده سیر نمی گردد از نظر به جمال + تحریر قرچه و فرود به شهناز

تحریرحسینی بصورت کوتاه

جماعتی که نظر را حرام میدانند

نظر حرام بکردند و خون خلق حلال + تحریر حسینی و فرود به شهناز

زیرکش سلمک و فرود

7- تصنیف افشاری (ترکی - فارسی ) با همخوانی عبدالله دوامی و کمانچه باقر خان رامشگر

ب - دستگاه همایون و آواز اصفهان :

1- همایون - چکاوک همراه تار درویش خان

2- شوشتری - منصوری همراه کمانچه باقر خان رامشگر

3- بیات اصفهان همراه تار درویش خان

ج - دستگاه ماهور :

1- دلکش همراه تار درویش خان : دانلود کنید

2- راک همراه کمانچه باقر خان رامشگر : دانلود کنید

درآمد کوتاه راک هندی :

راک هندی : ( یک روز )2 عنایت کن و تیری به دل انداز

شاید که تفرج کنم آن تیر و کمانت

صفیر راک : آخر چه بلایی تو که در وصف نیایی

آخر چه بلایی تو که در وصف نیایی

بسیار بگفتیم و نکردیم بیانت

3- عراق همراه تار درویش خان : دانلود کنید

4- تصنیف ماهور ( ترکی ) همراه کمانچه باقر خان رامشگر

د - دستگاه نوا :

نهفت همراه کمانچه باقر خان رامشگر : دانلود کنید

هـ - دستگاه چهارگاه :

چهارگاه همراه کمانچه باقر خان رامشگر

و - دستگاه سه گاه :

1- سه گاه ( ترکی ) همراه تار درویش خان

2- شکسته فارس - قره باغی همراه کمانچه باقر خان رامشگر

3- شکسته قره باغ « بایاتی » همراه کمانچه باقر خان رامشگر

[ ] [ ] [ ارسلان ]

دستگاه ماهور :

از میان دستگاهها و آوازهای موسیقی ایران ، گام دستگاه ماهور ( تا گوشه شكسته ) عینا" همانند گام بزرگ ( گام ماژور ) موسیقی غربی است لذا در دستگاه ماهور موسیقی ایرانی فواصلی دیگر نیز وجود دارد که ویژه فرهنگ و آداب این مرز و بوم می باشد.

چنانچه از قدیم مرسوم است اساتید آواز در تدریس دستگاههای موسیقی به هنرجویان ، معمولا" دستگاه ماهور را پیشنهاد می کنند وعلت ارجحیت دستگاه ماهور از نظر یادگیری دستگاهها برای افراد مبتدی را اینگونه بیان می کنند که بنا به عادت گوش های ضعیف ، صدا میل به نت های بکار و فواصل طبیعی دارد. با توجه به این مسئله ، شروع تدریس آواز به افراد نوآموز به اشتباه از گامهای ثقیل همچون شور ، افشاری و .. نتایج منفی از قبیل فالش خوانی و خارج خوانی را در بر خواهد داشت.

در مورد خصوصیات دستگاه ماهور ، در وبلاگ های موسیقی به تفضیل مطالبی آمده است لذا جهت یادآوری ، در یکی دو جمله این مطالب را بطور خلاصه عرض می کنم :

خصوصیات دستگاه ماهور بطور کلی : طرب انگیز - احساس شجاعت و اعتماد بنفسی - امیدواری و پیشرفت در زندگی روزمره.

ولی این حالات مخصوص خود ماهور ( گوشه درآمد ) بوده و شامل تمامی گوشه های ماهور نمی شود چرا که هریک از گوشه ها دارای خصوصیات متفاوتی هستند برای مثال گوشه داد حالت غم و اندوه بخود می گیرد و ...

گستره ملودی گوشه درآمد ماهور :

محل قرار گرفتن نت شاهد گوشه درآمد ، درجه اول گام ماهور بوده و گستره ملودی این گوشه تا درجه پنجم گام می باشد البته استثناهایی همچون درآمد ماهور حسینعلی خان نکیسا وجود دارد که گستره ملودی آن تا گوشه عراق ماهور ( درجه هشتم گام ) می رسد که در ذیل ، می توانید این نمونه را دانلود کرده و بشنوید.

دستگاه ماهور به روایت اساتید بزرگ آواز ایران :

تحــــــــــــریر درآمد ماهور :

۱- اقبال آذر : دانلود کنید

۲- طاهرزاده : دانلود کنید

۳- نکیسا : دانلود کنید

۴- دوامی : دانلود کنید

۵- قمرالملوک وزیری ـ الف : دانلود کنید

قمرالملوک وزیری ـ ب : دانلود کنید

۶- تاج اصفهانی : دانلود کنید

۷- بنان ـ الف : دانلود کنید

بنان ـ ب ـ (تحریر درآمد بصورت غنه ) : دانلود کنید

۸- کریمی : دانلود کنید

۹- گلپایگانی : دانلود کنید

۱۰- ایرج ـ الف : دانلود کنید

ایرج ـ ب : دانلود کنید

۱۱- شجریان : دانلود کنید

 

[ ] [ ] [ ارسلان ]


۱- حسن خان سنجلانی : دانلود کنید

۲- بنان : دانلود کنید

۳- محمودی خوانساری : دانلود کنید

 

این گوشه با ملودی ها و روایات مختلفی آمده است:

1- از جمله در ردیف میرزا عبدالله ، محمود کریمی و ... که استقلال ملودی آن به وضوح روشن نیست و اکثرا" با ملودی گوشه داد ، بطور ترکیب شده و نامشخص ارائه شده است.

برای مثال نمونه های ذیل را بشنوید :

ردیف میرزا عبدالله (به روایت نصرالله زرین پنجه ) :

دانلود کنید

 

محمود کریمی :

چون حسن عاقبت نه به رندی و زاهدیست

آن به که کار خود به عنایت رها کنند

دانلود کنید

 

مکتب اصفهان (به روایت حسن کسایی ) :

هر که شد محرم دل در حرم یار بماند

هر که این کار ندانست در انکار بماند

دانلود کنید

 

2- بنا به روایتی ، گوشه گشایش از لحاظ ساختار ملودیک ، شبیه گوشه جامه دران اجرا می شود و درصورت با دقت اجرا نشدن ، در یکدیگر تداخل می نمایند. این نمونه را در آواز  حسن خان سنجلانی بشنوید :

حسن خان سنجلانی :

دوست به دنیا و آخرت نتوان داد

صحبت یوسف به از دراهم معدود

دانلود کنید

 

3- گوشه داد بالا رونده بوده و در عین حال گوشه گشایش پایین رونده ( فرود به درآمد ) می باشدن

نمونه های زیر مؤید این گفته می باشند:

  

سید رحیم اصفهانی :

دانلود کنید

 

اقبال آذر :

فاش می گویم و از گفته خود دلشادم

بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم

دانلود کنید

 

طاهر زاده :

باغبان حرامت باد زین چمن چو من رفتم

گر بجای من سروی غیر دوست بنشانی

دانلود کنید

 

نکیسا :

مرا تو جان عزیزی و یار محترمی

هر آنچه حکم کنی بر وجود من حکمی

دانلود کنید

 

بنان :

الف : شرم از آن چشم سیه بادش و مژگان دراز

هر که دل بردن او دید در انکار منست

دانلود کنید

 

ب : من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان

قال و مقال عالمی می کشم از برای تو

دانلود کنید

 

ج : نه تو مثل آفتابی که حضور و غیبت افتد

دگران روند و آیند و تو همچنان که هستی

دانلود کنید

 

عبدالوهاب شهیدی :

چو بلبل نغمه خوان تا تو چون گل پاکدامانی است

حذر از خار دامنگیر کن دستم به دامانت

دانلود کنید

 

محمودی خوانساری :

کاهش جان تو من دارم و من می دانم

که تو از دوری خورشید چه ها می بینی + تحریر رباعی درآمد

دانلود کنید

 

شجریان :

الف : چو گل گر خرده ای داری خدا را صرف عشرت کن

که قارون را زیانها داد سودای زر اندوزی

دانلود کنید

 

ب : نه طریق دوستانست و نه شرط مهربانی

که به دوستان یکدل سر دست برفشانی

دانلود کنید

 

ج : قلم را آن زبان نبود که سرّ عشق گوید باز

ورای حد تقریر است شرح آرزومندی

دانلود کنید

 

د : جزای آنکه نگفتیم شکر روز وصال

شب فراق نخفتیم لاجرم ز خیال

دانلود کنید

 

هـ : پیراهنی که آید از او بوی یوسفم

ترسم برادران غیورش قبا کنند

دانلود کنید

 

و : ما بدان مقصد عالی نتوانیم رسید

هم مگر پیش نهد لطف شما گامی چند + تحریر رباعی درآمد

دانلود کنید

[ ] [ ] [ ارسلان ]

تصنیفهایی از  ملوک ضرابی :

۱

تصنیف ساقی ( در دستگاه شور ) : دانلود کنید

برروی ساقی شده ام دیوانه دیوانه        می گردم بی وی همه شب میخانه میخانه

نوشم شبها ( ساقی ) ، هر شب تنها ( ساقی )

همه میخانه میخانه ، می مستانه مستانه

 بر شمع رویی شده ام پروانه پروانه        آخر خون شد دل زغم جانانه جانانه

مستم مستم ( امشب ) ، رفت از دستم ( امشب )

بت جانانه جانانه ، شدم افسانه افسانه

ساقی ساقی من بخدا مستم امشب مستم        مستم اما از نگه گیرای تو مستم

خندان خندان ( رفتی ) ، ترک یاران ( گفتی )

به وفایت چون دل بستم ، بربودی دل از دستم

2

تصنیف نازنین ( در مایه دشتی ) : دانلود کنید

نازنین من وه چه خوشگلی ، روز و شب پی غارت دلی ( نازنین )

بر ستمگری گر چه مایلی ، بهر عاشقان حل مشکلی ( نازنین )

دلستان یار من ، نوبهار من ( نازنین )2

شوخ و شیرین سخن ، یار غنچه دهن ، نوگل چمن ( نازنین )

آشنای تو ، شد بلای تو ، جان فدای تو ، بی وفا

کو وفای تو ، شد فدای تو ، شد فدای تو ، جان ما

صحبت از جفا کمتر کن ، نغمه های موزون تر کن ، عاشق تو ام باور کن ( نازنین )

ریزشی که در ساغر کن ، جام ما پر از آذر کن ، از قیام خود محشر کن ( نازنین )

مه من و دلبر منی ، دلربا ( نازنین )        گل من وباغ سوسنی ، بی وفا ( نازنین )

تویی تویی افسونگر نامهربان ( نازنین )        ز جور تو هر روز و شب دارم فغان ( نازنین )

3

تصنیف سیمین جان ( در دستگاه سه گاه ) : دانلود کنید

بر من بنشین چون گل خندان ، بربا دل را زکفم آسان ، دیگر از من رو ننما پنهان

چه به سر داری سیمین جان        گل بی خاری سیمین جان

صنما چشم سیهت نازم ، گل من آهو نگهت نازم ، بنشین روی چو مهت نازم

چه نظر داری سیمین جان        چه به سر داری سیمین جان

به خدا بی تو بت جانانه ، دل بی طاقت شده دیوانه ، نچشم بی تو می و مستانه

تو بیا باری سیمین جان        چه به سر داری سیمین جان

تو بیا تا بر تنم آید جان ، بنشین سوز دل من بنشان ، که دلم بی تو شده سرگردان

بنما یاری سیمین جان        چه به سر داری سیمین جان

4

آواز سه گاه :  دانلود کنید

درآمد :

ساقی به نور باده بر افروز جام ما        مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما

مویه :

ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم        ای بی خبر زلذت شرب مدام ما

زابل :

هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق        ثبت است بر جریده عالم دوام ما

5

تصنیف داد از ستمت ( در دستگاه سه گاه ) : دانلود کنید

جانا ، دیدی ، دیگر ز غمت سیرم از ملک هستی

کشتی ، ما را ، داد از ستمت آخر ای گل چه هستی

به حیله پیمانم گسستی ، برو برو دلم شکستی

کردی عشق مرا فدای خودپرستی ، گفتی ترک وفا با دیگران نشستی

گر از وفایت برهم ، دگر به کس دل ندهم ، مگر به مستی

چه حاصل از خون جگر ، بسوزی ای دل که اگر ، بت نپرستی

کردی عشق مرا فدای خودپرستی ، گفتی ترک وفا با دیگران نشستی

6

تصنیف ربابه ( در مایه دشتی ) : دانلود کنید

زن بالا بلند ، شاه زنانه ، آی ربابه جانم ربابه     زن بالا بلند ، هرگز نمیره ، آی ربابه جانم ربابه

ربابه چندین مشتیه ، ( هیکل مثال کشتیه ، آی ربابه جانم ربابه )2

رفتی نگفتی و من یاری دارم ، آی ربابه جانم ربابه     تو بی وفایی و من وفادارم ، آی ربابه جانم ربابه

برات می خرم کلاه فرنگی ، آی ربابه جانم ربابه     برات می خرم طوق فنری ، آی ربابه جانم ربابه

ربابه چندین مشتیه ، ( هیکل مثال کشتیه ، آی ربابه جانم ربابه )2

7

تصنیف زهرا ( در مایه افشاری ) : دانلود کنید

رخ بنما ، لب بگشا ، جان زهرا        عشق رخت کشته مرا ، جان زهرا

عشوه مکن ، لج منما ، جان زهرا        طعنه مزن ، محض خدا ، جان زهرا

گر فکنی جانب ما ، جان زهرا        یک نظر از مهر و وفا ، جان زهرا

یاد تو باشم همه جا ، جان زهرا        یار تو باشم به خدا ، جان زهرا

در فراقت چه آمد به سرم ، جان زهرا        مه لقا از کفت جان نبرم ، جان زهرا

تا به کی اشک و زاری ، تا به کی بیقراری

تا به کی ای گل از خون ، دل کند میگساری

( دلبرا عشوه تا کی ، شد زغم عمر من طی ، بی تو جان زهرا

سیرم از زندگانی ، در بهار جوانی ، قربان زهرا )2

8

آواز همایون : دانلود کنید

شب عاشقان بیدل چه شبی دراز باشد        تو بیا کز اول شب در صبح باز باشد

ندانمت که چه گویم تو هر دو چشم منی        که بی وجود عزیزت جهان نمی بینم

چو روی دوست نبینی جهان ندیدن به        شب فراق منه شمع پیش بالینم

9

تصنیف رعنا ـ خصوصی ( در مایه بیات ترک ) : دانلود کنید

نرمک نرمک از لب چشمه می آید ، رعنا        خندان خندان ناز کرشمه می آید ، رعنا

مه رو ، رعنا ؛ سیه مو ، رعنا

مایه نازی ، عمر درازی ، گل مایی ، رعنا

 چه بلایی ، رعنا

اندک اندک در سر کویت افتادم ، رعنا        لنگان لنگان راه وصالت پیمودم ، رعنا

دلبر ، رعنا ؛ ستمگر ، رعنا

باغ امیدی ، صبح سپیدی ، گل مایی ، رعنا 

 چه بلایی ، رعنا

دریا دریا در شب هجرت خون گریم ، رعنا        یک دم باز آ تا که ببینی چون گریم ، رعنا

باز آ ، رعنا ؛ خدا را ، رعنا

باد بهاری ، صبر و قراری ، گل مایی ، رعنا 

 چه بلایی ، رعنا

10

تصنیف آهوی وحشی ( در دستگاه چهار گاه ) : دانلود کنید

چه خوش صید دلم کردی ، بنازم چشم مستت را     که کس آهوی وحشی را ، از این خوشتر نمی گیرد

خدا را رحمی ای لیلی ، که مجنون سر کویت     دری دیگر نمی داند ، رهی دیگر نمی گیرد

با عاشقان بیدل تا چند ناز و عشوه     بر بیدلان مسکین تا کی جفا و زاری

از عشقت ای نگارم در سوز و التهابم     گر حال من بدانی دانم که رحم آری

من هم به عشقت ای دل پابند و بیقرارم     خون شد دلم خدایا زین صبر و بی قراری



تصانیف اجرا شده با صدای ملوک ضرابی :

 (۱)

تصنیف عشق بتان ( در مایه شوشتری ): دانلود کنید

من اگر بت می پرستم ، چه کنم دلداده هستم ، که من از عشق بتان

بخدا طاقت زدستت ، زند آتش بجان

تو مگر وحشی غزالی ، که چنین خوش خط و خالی ، تو مگر باغ گلی

تو مگر روز وصالی ، مگر کام دلی

مرغ دل دیوانه شد ، افسانه شد درکویت

خوش دلم را خانه شد ، کاشانه شد گیسویت

کار من آشفته شد ، آشفته تر از مویت

ناله ها دل داده شب ، شب تا سحر بی رویت

( ای پری پیکر ، شوخ و افسونگر

بی گنه کشتی مرا روزی ای دلبر

بی سبب هشتی مرا با دو چشم تر

دلربا بودی ، با وفا بودی

با رقیبان کی چنین آشنا بودی

روزی ای نامهربان مال ما بودی ) 2

 

(۲)

تصنیف دخترک ( در مایه شوشتری ) : دانلود کنید

اندک اندک بیا غنچه دهن ، دسته دسته بچین گل ز چمن

قصه کمتر بگو جای سخن ، یک دو بوسه بزن بر لب من

دخترک ، لب چشمه مرو ، نازنین بدین عشوه مرو

مرگ من لب پشته بیا ، چشم تو مرا کشته بیا

تازه گلریز گل یار که ای ، الله الله ز گلزار که ای

جلوه بخش کدامین چمنی ، غمگسار شب تار که ای

در برم بیا خسته شدم ، من تو را کمر بسته شدم ( آهوی وحشی )

سوی مه از آن چشم سیه ، می کنی چه با عشوه نگه ( آهوی وحشی )

همچو می طعم عشقم بچشان ، دم به دم بوسه ده می بستان

ماه من روبرویم بنشین ، نم نمک آتش دل بنشان

ای خدا ، به مو شانه مزن ، چشمکه تو رندانه مزن

آتشم به کاشانه مزن ، طعنه ها به دیوانه مزن

 

(۳)

تصنیف کشتی ( در مایه ابوعطا ) : دانلود کنید

آواز ابوعطا : بیا و کشتی ما در شط شراب انداز     غریو و ولوله در جان شیخ و شاب انداز

مرا به کشتی باده در افکن ای ساقی     که گفته اند نکویی کن و در آب انداز

کشتی نشسته یار من ، آن نازنین نگار من

ای ناخدا تو می بری ، صبر من و قرار من

مرو مرو کشتی خدا را ، مبر مبر نگار ما را

مرو مرو که راز پنهان ، هر شب نماید آشکارا

مگر مگر باشد دل تو ، ای ناخدا از سنگ خارا

آخر مگر ای ناخدا ، ترسی نداری از خدا ، از من کنی یارم جدا

کشتی به دریا می رود ، آب از سر ما می رود

جانم رود ای ناخدا ، چون یار زیبا می رود

 

(۴)

تصنیف آی گفتی ( در دستگاه سه گاه ) : دانلود کنید

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

دیده دریا شد آخر از غم هجرانت     شور وصلش آتش زد بر دل یارانت

دوری جانان ، کی یابد پایان

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

ای صبا از یاری با یار من بگو     هر شب با یاد او ، باشدم گفتگو

کی خبر از ما ، دارد آن زیبا

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

شب مهتاب و می در ساغر آی گفتی     دور از چشم رقیب با دلبر آی گفتی

لذت از زندگی هرگز نبری ای دل     تا نگردد تو را وصل صنمی حاصل

صحبت خوبان ، را غنیمت دان

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

گر بگوید صبا ، کز وفا دلبرم     می آید در برم ، کی شود باورم

آن مه زیبا ، کرده ترک ما

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

 

(۵)

آواز شور : دانلود کنید

دیده از دیدار خوبان برگرفتن مشکل است     هر که ما را این نصیحت می کند بی حاصل است

زهر نزدیک خردمندان اگر چه قاتل است     چون ز دست دوست می گیری شفای عاجلست

آنکه می گوید نظر بر منظر خوبان مکن     آن خود این صورت همی بیند زمعنی غافلست

گر فراق افتد به صد منزل میان ما و دوست     همچنانش در میان جان شیرین منزلست

سعدیا سهل است با هرکس گرفتن دوستی     لیک چون پیوند شد خود باز کردن مشکل است

 

(۶)

تصنیف مویت بنازم ( در دستگاه سه گاه ) : دانلود کنید

 مویت بنازم که کمند عاشقان است     رویت بنازم کعبه ما بیدلان است

چه دیده ای ، صنما ، ز جفا ، که وفا ، نکنی ، با همزبانان ، عزیز من

مویت بنازم که کمند عاشقان است

روزی گزارم به سر کوی تو افتاد     چشمم بر آن نرگس جادوی تو افتاد

بیا بیا ، که دگر ، صنما ، بخدا ، دل ما ، خون شد زهجران ، عزیز من

مویت بنازم که کمند عاشقان است

یک شب تو در محفل ما بودی ، نبودی     مشکل گشای دل ما بودی ، نبودی

چه گویمت ، که تو چشم منی ، تو گل چمنی

( مویت بنازم ) 2 که کمند عاشقان است

با ما سر لطف و صفا داری ، نداری     با بیدلان مهر و وفا داری ، نداری

بالا بلندی ، که تو در ، نظری ، نبود خبری ، ما را ز ... ، عزیز من

مویت بنازم که کمند عاشقان است

 

(۷)

تصنیف دختر کردی ( در مایه دشتی ) : دانلود کنید

راه فیض آباد تنگ و تاریکه ، یک یاری دارم کمر باریکه

ای خدا مرا کشته ناز او ، تا کی من برقصم به ساز او

بیش از این ساقی می مده مستم ، مست چشمان مست او هستم

دل به موی آن نازنین بستم ، جام می همی افتد از دستم

شب رسیده و جاده باریکه ، خانه دوره و کوچه تاریکه

وای از دوری جانگداز او ، تا کی من برقصم به ساز او

چشم سرمستش خون کند به دل ، من بیاد وی او زمن غافل

من به او عاشق دل به او مایل ، دیوانه منم دلبرم عاقل

دختر کردی ، شد بلای جان ، زد به جانم خوش آتش سوزان

ای خدا مرا کشته ناز او ، تا کی من برقصم به ساز او

 

(۸)

 تصنیف شکر خند  ( در دستگاه همایون ) : دانلود کنید

صد بوسه از آن لعل شکر خند گرفتم     گاهی به تَشَر گاه به سوگند گرفتم

آنقدر ز لبش بوسه شیرین گرفتم     تا آنکه از آن لب مرض قند گرفتم

 

(۹)

تصنیف ای گل ( در دستگاه شورـ گوشه سلمک ) : دانلود کنید

(الف)

.

.

(ب)

گفتم که با مستان مرو ( رفتی ) ، چون گل به هر بستان مرو ( رفتی ) ، گفتم دلم بستان مرو ( رفتی )

رفتی جفا بر من روا ( دیدی ) ، نو بهار من دیدی چه ها ( دیدی ) ، گلزار من رنج و بلا ( دیدی )

از کنار من رفتی خطا ( دیدی ) ، تازه یار من جور و جفا ( دیدی )

(ج)

ای خدا بالای سری ( ای گل ) ، خِر زیر پات کن وای گلم ( ای گل ) ، مرد خوب و زن بدو ( ای گل )

از هم جدا کن وای گلم ( ای گل ) ، گل گلی گلی وای گلم ( ای گل ) ،................ بلبلی ( ای گل )

گل گلی گلی وای گلم ( ای گل ) ،..... دو زلفت سنبلی ( ای گل )

 

(۱۰)

تصنیف سخنی با دل ( در دستگاه همایون ) : دانلود کنید

چو نسیم صبا ، زچه باشی ای دل ، همه جا سرگردان

دل من مرو این ، ره نا پیدا را ، که ندارد پایان

مرو ای دیوانه مرو ، ز پی افسانه مرو

به خیالی خنده کنان ، به هوایی نعره زنان ، مشو ای دیوانه

همه شب ، زغمی ، به فغانی چون نی ، دل محزون تا کی

چه کنم ، دل من ، همه عمرم آخر ، به جفایت شد طی

تا کی ... از دستم تا کی ، سازی ز هوس پا مستم تا کی

سوزم ننشانی ، در خون بکشانی ، از تو بود ای دل من سوز پنهانی

 

تویی آن شبنم که به گل پا نگذاری     که تو تاب خنده هر غنچه نداری

تو همان داغی به دل لاله خونین     تو دلی در سینه هر عاشق زاری

که به غمها یاری

[ ] [ ] [ ارسلان ]

تصنیفهایی از  ملوک ضرابی :

۱

تصنیف ساقی ( در دستگاه شور ) : دانلود کنید

برروی ساقی شده ام دیوانه دیوانه        می گردم بی وی همه شب میخانه میخانه

نوشم شبها ( ساقی ) ، هر شب تنها ( ساقی )

همه میخانه میخانه ، می مستانه مستانه

 بر شمع رویی شده ام پروانه پروانه        آخر خون شد دل زغم جانانه جانانه

مستم مستم ( امشب ) ، رفت از دستم ( امشب )

بت جانانه جانانه ، شدم افسانه افسانه

ساقی ساقی من بخدا مستم امشب مستم        مستم اما از نگه گیرای تو مستم

خندان خندان ( رفتی ) ، ترک یاران ( گفتی )

به وفایت چون دل بستم ، بربودی دل از دستم

2

تصنیف نازنین ( در مایه دشتی ) : دانلود کنید

نازنین من وه چه خوشگلی ، روز و شب پی غارت دلی ( نازنین )

بر ستمگری گر چه مایلی ، بهر عاشقان حل مشکلی ( نازنین )

دلستان یار من ، نوبهار من ( نازنین )2

شوخ و شیرین سخن ، یار غنچه دهن ، نوگل چمن ( نازنین )

آشنای تو ، شد بلای تو ، جان فدای تو ، بی وفا

کو وفای تو ، شد فدای تو ، شد فدای تو ، جان ما

صحبت از جفا کمتر کن ، نغمه های موزون تر کن ، عاشق تو ام باور کن ( نازنین )

ریزشی که در ساغر کن ، جام ما پر از آذر کن ، از قیام خود محشر کن ( نازنین )

مه من و دلبر منی ، دلربا ( نازنین )        گل من وباغ سوسنی ، بی وفا ( نازنین )

تویی تویی افسونگر نامهربان ( نازنین )        ز جور تو هر روز و شب دارم فغان ( نازنین )

3

تصنیف سیمین جان ( در دستگاه سه گاه ) : دانلود کنید

بر من بنشین چون گل خندان ، بربا دل را زکفم آسان ، دیگر از من رو ننما پنهان

چه به سر داری سیمین جان        گل بی خاری سیمین جان

صنما چشم سیهت نازم ، گل من آهو نگهت نازم ، بنشین روی چو مهت نازم

چه نظر داری سیمین جان        چه به سر داری سیمین جان

به خدا بی تو بت جانانه ، دل بی طاقت شده دیوانه ، نچشم بی تو می و مستانه

تو بیا باری سیمین جان        چه به سر داری سیمین جان

تو بیا تا بر تنم آید جان ، بنشین سوز دل من بنشان ، که دلم بی تو شده سرگردان

بنما یاری سیمین جان        چه به سر داری سیمین جان

4

آواز سه گاه :  دانلود کنید

درآمد :

ساقی به نور باده بر افروز جام ما        مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما

مویه :

ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم        ای بی خبر زلذت شرب مدام ما

زابل :

هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق        ثبت است بر جریده عالم دوام ما

5

تصنیف داد از ستمت ( در دستگاه سه گاه ) : دانلود کنید

جانا ، دیدی ، دیگر ز غمت سیرم از ملک هستی

کشتی ، ما را ، داد از ستمت آخر ای گل چه هستی

به حیله پیمانم گسستی ، برو برو دلم شکستی

کردی عشق مرا فدای خودپرستی ، گفتی ترک وفا با دیگران نشستی

گر از وفایت برهم ، دگر به کس دل ندهم ، مگر به مستی

چه حاصل از خون جگر ، بسوزی ای دل که اگر ، بت نپرستی

کردی عشق مرا فدای خودپرستی ، گفتی ترک وفا با دیگران نشستی

6

تصنیف ربابه ( در مایه دشتی ) : دانلود کنید

زن بالا بلند ، شاه زنانه ، آی ربابه جانم ربابه     زن بالا بلند ، هرگز نمیره ، آی ربابه جانم ربابه

ربابه چندین مشتیه ، ( هیکل مثال کشتیه ، آی ربابه جانم ربابه )2

رفتی نگفتی و من یاری دارم ، آی ربابه جانم ربابه     تو بی وفایی و من وفادارم ، آی ربابه جانم ربابه

برات می خرم کلاه فرنگی ، آی ربابه جانم ربابه     برات می خرم طوق فنری ، آی ربابه جانم ربابه

ربابه چندین مشتیه ، ( هیکل مثال کشتیه ، آی ربابه جانم ربابه )2

7

تصنیف زهرا ( در مایه افشاری ) : دانلود کنید

رخ بنما ، لب بگشا ، جان زهرا        عشق رخت کشته مرا ، جان زهرا

عشوه مکن ، لج منما ، جان زهرا        طعنه مزن ، محض خدا ، جان زهرا

گر فکنی جانب ما ، جان زهرا        یک نظر از مهر و وفا ، جان زهرا

یاد تو باشم همه جا ، جان زهرا        یار تو باشم به خدا ، جان زهرا

در فراقت چه آمد به سرم ، جان زهرا        مه لقا از کفت جان نبرم ، جان زهرا

تا به کی اشک و زاری ، تا به کی بیقراری

تا به کی ای گل از خون ، دل کند میگساری

( دلبرا عشوه تا کی ، شد زغم عمر من طی ، بی تو جان زهرا

سیرم از زندگانی ، در بهار جوانی ، قربان زهرا )2

8

آواز همایون : دانلود کنید

شب عاشقان بیدل چه شبی دراز باشد        تو بیا کز اول شب در صبح باز باشد

ندانمت که چه گویم تو هر دو چشم منی        که بی وجود عزیزت جهان نمی بینم

چو روی دوست نبینی جهان ندیدن به        شب فراق منه شمع پیش بالینم

9

تصنیف رعنا ـ خصوصی ( در مایه بیات ترک ) : دانلود کنید

نرمک نرمک از لب چشمه می آید ، رعنا        خندان خندان ناز کرشمه می آید ، رعنا

مه رو ، رعنا ؛ سیه مو ، رعنا

مایه نازی ، عمر درازی ، گل مایی ، رعنا

 چه بلایی ، رعنا

اندک اندک در سر کویت افتادم ، رعنا        لنگان لنگان راه وصالت پیمودم ، رعنا

دلبر ، رعنا ؛ ستمگر ، رعنا

باغ امیدی ، صبح سپیدی ، گل مایی ، رعنا 

 چه بلایی ، رعنا

دریا دریا در شب هجرت خون گریم ، رعنا        یک دم باز آ تا که ببینی چون گریم ، رعنا

باز آ ، رعنا ؛ خدا را ، رعنا

باد بهاری ، صبر و قراری ، گل مایی ، رعنا 

 چه بلایی ، رعنا

10

تصنیف آهوی وحشی ( در دستگاه چهار گاه ) : دانلود کنید

چه خوش صید دلم کردی ، بنازم چشم مستت را     که کس آهوی وحشی را ، از این خوشتر نمی گیرد

خدا را رحمی ای لیلی ، که مجنون سر کویت     دری دیگر نمی داند ، رهی دیگر نمی گیرد

با عاشقان بیدل تا چند ناز و عشوه     بر بیدلان مسکین تا کی جفا و زاری

از عشقت ای نگارم در سوز و التهابم     گر حال من بدانی دانم که رحم آری

من هم به عشقت ای دل پابند و بیقرارم     خون شد دلم خدایا زین صبر و بی قراری


[ ] [ ] [ ارسلان ]

ازشاگردان ابوالحسن خان اقبال السلطان ، می توان به ملوک ضرابی اشاره کرد. او از بزرگترین آوازخوانان زن سالهای ۱۳۰۵ تا ۱۳۲۰ است.

اگر از ساکنین معمر بازارچه « مروی » درباره دخترک شوخ چشم حاجی حسین فرش فروش و نوه کوچک حاجی جعفر بلبل ، بپرسید ، داستانهای شیرین برای شما نقل خواهند کرد ، زیرا آنروزها کمتر کاسبی در گذر مروی بود که قد و قواره « کوتوله ملوک » را زیر چادر مشکی دیده و متوجه نگاههای نافذ و مؤثر او نشده باشند.

ملوک ضرابی

اغلب همسایه های حاجی حسین ، که امروز هم در بازارچه مروی اقامت دارند ، معتقدند که اقبال السلطان با دختر کوچک حاجی حسین آقا روابطی داشته ( به جرأت می توانیم ادعا کنیم که رابطه ملوک با اقبال السلطان منزه ترین روابط دو زن و مرد بوده است ، زیرا خانواده ملوک متقی و مؤمن بود و پدرش متدین و مذهبی ، بطوری که با شنیدن اولین صفحه آواز ملوک بنام « عاشقم من ، منعم مکنید ، دردم برسید » می خواست دخترش را به گناه این جرم ، معدوم نماید ) و فراموش نکرده اند که هر وقت صدای اقبال السلطان در فضای خانه اش طنین انداز می شد ، نوای لطیف و فرحبخش از حنجره دختر همسایه به او پاسخ می داد.

این صدای دل انگیز و روح پرور که بعد ها تحت توجهات اقبال السلطان تعلیم یافت ، صدای ملوک ضرابی بود.ملوک بنا به اقرار خود ، در سنین اولیه جوانی و در همان ایامی که قید و تعصب مذهبی دست و پای او را بسته بود ،مدتی از اقبال السلطان برای تکمیل هنر خویش استفاده نموده است و بعد ها که در کار خود ورزیده شده ، خود را آفتابی نموده است.

ملوک ضرابی

ملوک تعریف می کند : وقتی اقبال السلطان متوجه علاقه من به صدای خود شد و دانسته بود که من دارای صدای خوب و سرشاری هستم ، چندین بار مرا به خانه خود دعوت کرد ، ولی به مصداق نصیحت شاعر که « برای دختران در زندگی تکبر باید » از قبول دعوت اقبال السلطان خودداری می کردم . مدت ها مقاومت نمودم ولی بعد از مدتی با آشکار کردن موضوع نزد خواهران خود ، با جرأت بیشتری مشغول فراگیری موسیقی شدم ، ضمن اینکه نزد مرحوم حاجی خان عین الدوله ، به تمرین و فراگیری ضرب مشغول شدم و یک سال بعد ، آهنگ « عاشقم من » را ساخته و در صفحه پر کردم که اولین صفحه من است ....

مجله موزیک ایران ، شماره 8 ، دی ماه 1331 ، ص 3.

برگرفته از کتاب « با زمزمه هزاردستان » نوشته سید جواد حسینی

 

تصانیف اجرا شده با صدای ملوک ضرابی :

 (۱)

تصنیف عشق بتان ( در مایه شوشتری ): دانلود کنید

من اگر بت می پرستم ، چه کنم دلداده هستم ، که من از عشق بتان

بخدا طاقت زدستت ، زند آتش بجان

تو مگر وحشی غزالی ، که چنین خوش خط و خالی ، تو مگر باغ گلی

تو مگر روز وصالی ، مگر کام دلی

مرغ دل دیوانه شد ، افسانه شد درکویت

خوش دلم را خانه شد ، کاشانه شد گیسویت

کار من آشفته شد ، آشفته تر از مویت

ناله ها دل داده شب ، شب تا سحر بی رویت

( ای پری پیکر ، شوخ و افسونگر

بی گنه کشتی مرا روزی ای دلبر

بی سبب هشتی مرا با دو چشم تر

دلربا بودی ، با وفا بودی

با رقیبان کی چنین آشنا بودی

روزی ای نامهربان مال ما بودی ) 2

 

(۲)

تصنیف دخترک ( در مایه شوشتری ) : دانلود کنید

اندک اندک بیا غنچه دهن ، دسته دسته بچین گل ز چمن

قصه کمتر بگو جای سخن ، یک دو بوسه بزن بر لب من

دخترک ، لب چشمه مرو ، نازنین بدین عشوه مرو

مرگ من لب پشته بیا ، چشم تو مرا کشته بیا

تازه گلریز گل یار که ای ، الله الله ز گلزار که ای

جلوه بخش کدامین چمنی ، غمگسار شب تار که ای

در برم بیا خسته شدم ، من تو را کمر بسته شدم ( آهوی وحشی )

سوی مه از آن چشم سیه ، می کنی چه با عشوه نگه ( آهوی وحشی )

همچو می طعم عشقم بچشان ، دم به دم بوسه ده می بستان

ماه من روبرویم بنشین ، نم نمک آتش دل بنشان

ای خدا ، به مو شانه مزن ، چشمکه تو رندانه مزن

آتشم به کاشانه مزن ، طعنه ها به دیوانه مزن

 

(۳)

تصنیف کشتی ( در مایه ابوعطا ) : دانلود کنید

آواز ابوعطا : بیا و کشتی ما در شط شراب انداز     غریو و ولوله در جان شیخ و شاب انداز

مرا به کشتی باده در افکن ای ساقی     که گفته اند نکویی کن و در آب انداز

کشتی نشسته یار من ، آن نازنین نگار من

ای ناخدا تو می بری ، صبر من و قرار من

مرو مرو کشتی خدا را ، مبر مبر نگار ما را

مرو مرو که راز پنهان ، هر شب نماید آشکارا

مگر مگر باشد دل تو ، ای ناخدا از سنگ خارا

آخر مگر ای ناخدا ، ترسی نداری از خدا ، از من کنی یارم جدا

کشتی به دریا می رود ، آب از سر ما می رود

جانم رود ای ناخدا ، چون یار زیبا می رود

 

(۴)

تصنیف آی گفتی ( در دستگاه سه گاه ) : دانلود کنید

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

دیده دریا شد آخر از غم هجرانت     شور وصلش آتش زد بر دل یارانت

دوری جانان ، کی یابد پایان

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

ای صبا از یاری با یار من بگو     هر شب با یاد او ، باشدم گفتگو

کی خبر از ما ، دارد آن زیبا

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

شب مهتاب و می در ساغر آی گفتی     دور از چشم رقیب با دلبر آی گفتی

لذت از زندگی هرگز نبری ای دل     تا نگردد تو را وصل صنمی حاصل

صحبت خوبان ، را غنیمت دان

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

گر بگوید صبا ، کز وفا دلبرم     می آید در برم ، کی شود باورم

آن مه زیبا ، کرده ترک ما

ای خوشا طی شود هجر یار آی گفتی     دوره محنت و انتظار آی گفتی

 

(۵)

آواز شور : دانلود کنید

دیده از دیدار خوبان برگرفتن مشکل است     هر که ما را این نصیحت می کند بی حاصل است

زهر نزدیک خردمندان اگر چه قاتل است     چون ز دست دوست می گیری شفای عاجلست

آنکه می گوید نظر بر منظر خوبان مکن     آن خود این صورت همی بیند زمعنی غافلست

گر فراق افتد به صد منزل میان ما و دوست     همچنانش در میان جان شیرین منزلست

سعدیا سهل است با هرکس گرفتن دوستی     لیک چون پیوند شد خود باز کردن مشکل است

 

(۶)

تصنیف مویت بنازم ( در دستگاه سه گاه ) : دانلود کنید

 مویت بنازم که کمند عاشقان است     رویت بنازم کعبه ما بیدلان است

چه دیده ای ، صنما ، ز جفا ، که وفا ، نکنی ، با همزبانان ، عزیز من

مویت بنازم که کمند عاشقان است

روزی گزارم به سر کوی تو افتاد     چشمم بر آن نرگس جادوی تو افتاد

بیا بیا ، که دگر ، صنما ، بخدا ، دل ما ، خون شد زهجران ، عزیز من

مویت بنازم که کمند عاشقان است

یک شب تو در محفل ما بودی ، نبودی     مشکل گشای دل ما بودی ، نبودی

چه گویمت ، که تو چشم منی ، تو گل چمنی

( مویت بنازم ) 2 که کمند عاشقان است

با ما سر لطف و صفا داری ، نداری     با بیدلان مهر و وفا داری ، نداری

بالا بلندی ، که تو در ، نظری ، نبود خبری ، ما را ز ... ، عزیز من

مویت بنازم که کمند عاشقان است

 

(۷)

تصنیف دختر کردی ( در مایه دشتی ) : دانلود کنید

راه فیض آباد تنگ و تاریکه ، یک یاری دارم کمر باریکه

ای خدا مرا کشته ناز او ، تا کی من برقصم به ساز او

بیش از این ساقی می مده مستم ، مست چشمان مست او هستم

دل به موی آن نازنین بستم ، جام می همی افتد از دستم

شب رسیده و جاده باریکه ، خانه دوره و کوچه تاریکه

وای از دوری جانگداز او ، تا کی من برقصم به ساز او

چشم سرمستش خون کند به دل ، من بیاد وی او زمن غافل

من به او عاشق دل به او مایل ، دیوانه منم دلبرم عاقل

دختر کردی ، شد بلای جان ، زد به جانم خوش آتش سوزان

ای خدا مرا کشته ناز او ، تا کی من برقصم به ساز او

 

(۸)

 تصنیف شکر خند  ( در دستگاه همایون ) : دانلود کنید

صد بوسه از آن لعل شکر خند گرفتم     گاهی به تَشَر گاه به سوگند گرفتم

آنقدر ز لبش بوسه شیرین گرفتم     تا آنکه از آن لب مرض قند گرفتم

 

(۹)

تصنیف ای گل ( در دستگاه شورـ گوشه سلمک ) : دانلود کنید

(الف)

.

.

(ب)

گفتم که با مستان مرو ( رفتی ) ، چون گل به هر بستان مرو ( رفتی ) ، گفتم دلم بستان مرو ( رفتی )

رفتی جفا بر من روا ( دیدی ) ، نو بهار من دیدی چه ها ( دیدی ) ، گلزار من رنج و بلا ( دیدی )

از کنار من رفتی خطا ( دیدی ) ، تازه یار من جور و جفا ( دیدی )

(ج)

ای خدا بالای سری ( ای گل ) ، خِر زیر پات کن وای گلم ( ای گل ) ، مرد خوب و زن بدو ( ای گل )

از هم جدا کن وای گلم ( ای گل ) ، گل گلی گلی وای گلم ( ای گل ) ،................ بلبلی ( ای گل )

گل گلی گلی وای گلم ( ای گل ) ،..... دو زلفت سنبلی ( ای گل )

 

(۱۰)

تصنیف سخنی با دل ( در دستگاه همایون ) : دانلود کنید

چو نسیم صبا ، زچه باشی ای دل ، همه جا سرگردان

دل من مرو این ، ره نا پیدا را ، که ندارد پایان

مرو ای دیوانه مرو ، ز پی افسانه مرو

به خیالی خنده کنان ، به هوایی نعره زنان ، مشو ای دیوانه

همه شب ، زغمی ، به فغانی چون نی ، دل محزون تا کی

چه کنم ، دل من ، همه عمرم آخر ، به جفایت شد طی

تا کی ... از دستم تا کی ، سازی ز هوس پا مستم تا کی

سوزم ننشانی ، در خون بکشانی ، از تو بود ای دل من سوز پنهانی

 

تویی آن شبنم که به گل پا نگذاری     که تو تاب خنده هر غنچه نداری

تو همان داغی به دل لاله خونین     تو دلی در سینه هر عاشق زاری

که به غمها یاری

[ ] [ ] [ ارسلان ]

گوشه گشایش :

محل قرار گرفتن نت شاهد این گوشه ، درجه دوم گام ماهور بوده  و گستره ملودی آن تا درجه پنجم گام می رسد.

چند نمونه تحریر گشایش بشنوید :

۱- حسن خان سنجلانی : دانلود کنید

۲- بنان : دانلود کنید

۳- محمودی خوانساری : دانلود کنید

 

این گوشه با ملودی ها و روایات مختلفی آمده است:

1- از جمله در ردیف میرزا عبدالله ، محمود کریمی و ... که استقلال ملودی آن به وضوح روشن نیست و اکثرا" با ملودی گوشه داد ، بطور ترکیب شده و نامشخص ارائه شده است.

برای مثال نمونه های ذیل را بشنوید :

ردیف میرزا عبدالله (به روایت نصرالله زرین پنجه ) :

دانلود کنید

 

محمود کریمی :

چون حسن عاقبت نه به رندی و زاهدیست

آن به که کار خود به عنایت رها کنند

دانلود کنید

 

مکتب اصفهان (به روایت حسن کسایی ) :

هر که شد محرم دل در حرم یار بماند

هر که این کار ندانست در انکار بماند

دانلود کنید

 

2- بنا به روایتی ، گوشه گشایش از لحاظ ساختار ملودیک ، شبیه گوشه جامه دران اجرا می شود و درصورت با دقت اجرا نشدن ، در یکدیگر تداخل می نمایند. این نمونه را در آواز  حسن خان سنجلانی بشنوید :

حسن خان سنجلانی :

دوست به دنیا و آخرت نتوان داد

صحبت یوسف به از دراهم معدود

دانلود کنید

 

3- گوشه داد بالا رونده بوده و در عین حال گوشه گشایش پایین رونده ( فرود به درآمد ) می باشدن

نمونه های زیر مؤید این گفته می باشند:

  

سید رحیم اصفهانی :

دانلود کنید

 

اقبال آذر :

فاش می گویم و از گفته خود دلشادم

بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم

دانلود کنید

 

طاهر زاده :

باغبان حرامت باد زین چمن چو من رفتم

گر بجای من سروی غیر دوست بنشانی

دانلود کنید

 

نکیسا :

مرا تو جان عزیزی و یار محترمی

هر آنچه حکم کنی بر وجود من حکمی

دانلود کنید

 

بنان :

الف : شرم از آن چشم سیه بادش و مژگان دراز

هر که دل بردن او دید در انکار منست

دانلود کنید

 

ب : من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان

قال و مقال عالمی می کشم از برای تو

دانلود کنید

 

ج : نه تو مثل آفتابی که حضور و غیبت افتد

دگران روند و آیند و تو همچنان که هستی

دانلود کنید

 

عبدالوهاب شهیدی :

چو بلبل نغمه خوان تا تو چون گل پاکدامانی است

حذر از خار دامنگیر کن دستم به دامانت

دانلود کنید

 

محمودی خوانساری :

کاهش جان تو من دارم و من می دانم

که تو از دوری خورشید چه ها می بینی + تحریر رباعی درآمد

دانلود کنید

 

شجریان :

الف : چو گل گر خرده ای داری خدا را صرف عشرت کن

که قارون را زیانها داد سودای زر اندوزی

دانلود کنید

 

ب : نه طریق دوستانست و نه شرط مهربانی

که به دوستان یکدل سر دست برفشانی

دانلود کنید

 

ج : قلم را آن زبان نبود که سرّ عشق گوید باز

ورای حد تقریر است شرح آرزومندی

دانلود کنید

 

د : جزای آنکه نگفتیم شکر روز وصال

شب فراق نخفتیم لاجرم ز خیال

دانلود کنید

 

هـ : پیراهنی که آید از او بوی یوسفم

ترسم برادران غیورش قبا کنند

دانلود کنید

 

و : ما بدان مقصد عالی نتوانیم رسید

هم مگر پیش نهد لطف شما گامی چند + تحریر رباعی درآمد

دانلود کنید


[ ] [ ] [ ارسلان ]

گوشه کرشمه درآمد ماهور :

کرشمه در اصل گوشه ای است سازی با ریتم سه ضربی ( ۴/۳) که بصورت آواز ( جایگزین درآمد ماهور ) بر وزن « مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن » ، مثال : هزارمرتبه به به ازآن لب شكرینت ، و یا بر وزن « مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن » ، مثال : کنون که در چمن آمد گل از عدم به وجود ، بدون داشتن آلات ضرب ، هم خوانده می شود. در عین حال اشعاری غیر از این وزن نیز در قالب گوشه کرشمه اجرا شده است که مستلزم تبحر خاص آوازخوان می باشد ، برای مثال در آوازهای قمر این حالت را می توان مشاهده نمود.

 گستره ملودی گوشه کرشمه درآمد ماهور از درجه اول گام ماهور تا درجه ششم گام می باشد و می توان آنرا دركلیه ی پرده های هركدام ازدرجات گام ها ( آوازها و دستگاههای موسیقی ایرانی ) اجراكرد.

نمونه هایی از اجرای گوشه کرشمه ماهور را دانلود کنید و بشنوید :

۱- قمرالملوک وزیری : دانلود کنید

ای که گفتی هیچ مشکل چون فراق یار نیست

گر امید وصل باشد همچنان دشوار نیست

 

۲- قمرالملوک وزیری : دانلود کنید

 گر کنم در سر وفات سری

سهل باشد زیان مختصری

 

 ۳- هنگامه اخوان : دانلود کنید

گر کنم در سر وفات سری

سهل باشد زیان مختصری

 

کرشمه ماهور + تحریر رباعی درآمد :

ایرج : دانلود کنید

هر صبحدم نسیم گل از بوستان توست

الحان بلبل از نفس دوستان توست

 

کرشمه ماهور + تحریر گشایش :

۱- حسن خان سنجلانی : دانلود کنید

مطرب مجلس بساز زمزمه رود

خادم ایوان بسوز مجمره عود

 

۲- قمرالملوک وزیری : دانلود کنید

خبر از عشق ندارد که ندارد یاری

دل نخوانند که صیدش نکند دلداری

[ ] [ ] [ ارسلان ]

درآمد تکمیلی ( بیت تکمیلی درآمد ) ماهور : بیتی در گستره ملودی درآمد ، که جهت تکمیل درآمد ماهور خوانده می شود.

۱ ـ عبداله دوامی : دانلود کنید

آینه در پیش آفتاب نهاده است

بر در این خیمه یا شعاع جبین است

۲ ـ محمود کریمی : دانلود کنید

دردم نهفته به ز طبیبان مدّعی

باشد که از خزانه غیبش دوا کنند

۳ ـ عبدالوهاب شهیدی : دانلود کنید

تحمل گفتی و من هم که کردم سالها اما

چقدر آخر تحمل بلکه یادت رفته پیمانت

۴ ـ گلپایگانی ـ الف : دانلود کنید

با یاد جمال او با فکر و خیال او

روزی و شبی دارم شام و سحری دارم

گلپایگانی ـ ب : دانلود کنید

بساط سبزه لگدکوب شد به پای نشاط

ز بس که عارف و عامی به رقص برجستند

۵ ـ ایرج : دانلود کنید

این باد روح پرور از انفاس صبحدم

بویی مگر ز طرّه عنبرفشان توست

۶ ـ محمودی خوانساری ـ الف : دانلود کنید

ناگشوده گل نقاب آهنگ رحلت ساز کرد

ناله کن بلبل که گلبانگ دل افگاران خوشست

محمودی خوانساری ـ ب : دانلود کنید

گر بزنندم به تیغ در نظرش بی دریغ

دیدن او یک نظر صد چو منش خونبهاست

 

تحریر رباعی درآمد ماهور : نوعی تحریر مرسوم ، که بصورت رباعی ( چهار مصرعی ) اجرا می شود . ( قسمت اول و دوم و چهارم تحریر ، دارای حالت های تحریری یکسان بوده و قسمت سوم متفاوت از سایر قسمت ها ست).

۱ ـ تاج اصفهانی : دانلود کنید

۲ ـ مرضیه : دانلود کنید

۳ ـ محمود کریمی : دانلود کنید

۳ ـ محمودی خوانساری : دانلود کنید

۴ ـ شجریان ـ الف : دانلود کنید

شجریان ـ ب : دانلود کنید

 

تحریر رباعی درآمد ماهور ، معمولا" بعد از خواندن شعر درآمد ، بیت تکمیلی درآمد ، گوشه کرشمه و در مواردی پس از خواندن شعر گوشه گشایش نیز اجرا می گردد.

نمونه هایی از اجرای تحریر رباعی درآمد بعد از شعر درآمد ماهور :

شجریان ـ الف : دانلود کنید

امشب ندانم ای بت زیبا چه می کنی

ما بی تو خون خوریم تو بی ما چه می کنی

شجریان ـ ب : دانلود کنید

نه طریق دوستانست و نه شرط مهربانی

که به دوستان یکدل سر دست برفشانی

شجریان ـ ج : دانلود کنید

زکوی یار می آید نسیم باد نوروزی

از این باد ار مدد خواهی چراغ دل برافروزی

شجریان ـ د : دانلود کنید

حسب حالی ننوشتی و شد ایامی چند

محرمی کو که فرستم به تو پیغامی چند

 

چند نمونه از اجرای تحریر رباعی درآمد بعد از شعر درآمد تکمیلی ماهور :

۱ ـ حسین قوامی : دانلود کنید

۲ ـ محمودی خوانساری : دانلود کنید


[ ] [ ] [ ارسلان ]

درآمد خوانی درهر دستگاه یا آواز ، معمولا" در سه نوع متداول است :

1- اجرای تحریر درآمد + شعر درآمد. ( که در پست قبلی نمونه های تحریر درآمد برای دانلود گذاشته شده است.)

2- کشش کوتاه و بلافاصله خواندن شعر درآمد.

3- خواندن شعر درآمد بدون آنکه تحریر و یا کششی در ابتدای آن وجود داشته باشد.

 

 درآمد ماهور از نوع کشش کوتاه و بلافاصله خواندن شعر :

۱ـ دردشتی :

اگر دستم رسد روزی که انصاف از تو بستانم

قضای عهد ماضی را شبی دستی برافشانم

 دانلود کنید

 

۲ـ دلکش :

لب میگون تو پیمانه گفتم باز می گویم

شرابش بوسه مستانه گفتم باز می گویم

 دانلود کنید

 

 شعر درآمد ماهور :

۱ـ اقبال آذر  ( اقبال السلطان درآمد دستگاه ماهور را با تحریری  که در پست قبلی بدان اشاره شد ، شروع نموده و با  خواندن مصرع  ـ فاش می گویم و از گفته خود دلشادم ـ در همین گوشه ، به اجرای گوشه  گشایش " فاش می گویم و از گفته خود دلشادم ـ بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم "  + تحریر گشایش  می پردازد ):

دانلود کنید

 

۲ـ نور علی خان برومند :

باغبان حرامت باد زین چمن چو من رفتم

گر بجای من سروی غیر دوست بنشانی

دانلود کنید

 

 ۳ـ تاج اصفهانی ( که در قالب کرشمه ماهور اجرا شده است ) :

مطرب مجلس بساز زمزمه رود

خادم ایوان بسوز مجمره عود

 دانلود کنید

 

۴ـ دلکش :

لب میگون تو پیمانه گفتم باز می گویم

شرابش بوسه مستانه گفتم باز می گویم

دانلود کنید

 

۵ـ بنان ـ الف :

تاب بنفشه میدهد طره مشک سای تو

پرده غنچه میدرد خنده دلگشای تو

دانلود کنید

 

بنان ـ ب : 

همه عمر بر ندارم سر از این خمار مستی

که هنوز من نبودم که تو در دلم نشستی

دانلود کنید

 

 ۶ـ کریمی :

آنانکه خاک را به نظر کیمیا کنند

آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند

دانلود کنید

 

۷ـ گلپایگانی ـ الف :

به زیر تیغ نداریم مدعا جز تو

شهید عشق تو را نیست خونبها جز تو

دانلود کنید

 

گلپایگانی ـ ب :

هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم

نبود بر سر آتش میسّرم که نجوشم

دانلود کنید

 

۸ـ ایرج :

ای که از یار نشان می طلبی یار کجاست

همه یارند ولی یار وفادار کجاست

دانلود کنید

 

۹ـ محمودی خوانساری :

امشب ای ماه به درد دل من تسکینی

آخر ای ماه تو همدرد من مسکینی

دانلود کنید

 

۱۰ـ سلیم مؤذن زاده :

علم اگر موجود در عالم نبود

امتیازی در بنی آدم نبود

سعی کن تا علم را دارا شوی

تاجدار انّما یخشا شوی

دانلود کنید

 

۱۱- شجریان ـ الف :

پر کن پیاله را

کاین آب آتشین

دیریست ره به حال خرابم نمی برد

این جامها که در پی هم می شود تهی

دریای آتش است که ریزم به کام خویش

گرداب می رباید و آبم نمی برد

دانلود کنید

 

 شجریان ـ ب :

هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم

نبود بر سر آتش میسّرم که نجوشم

دانلود کنید

 

شهرام ناظری در کلاس درس استاد شجریان ( تدریس دستگاه ماهور ـ خصوصی ) :

الف : دانلود کنید 

ب : دانلود کنید

[ ] [ ] [ ارسلان ]

دانلود آواز اصفهان ـ تار : فرهنگ شریف ـ آواز : نادر گلچین ـ با فرمت : WMA

دانلود آواز اصفهان ـ تار : فرهنگ شریف ـ آواز : نادر گلچین ـ با فرمت : MP3

لینک دانلود ـ ترانه تو مرو ـ خواننده مرضیه (فایل MP3 ـ با دور نرمال)

لینک دانلود ـ ترنه تومرو ـ خواننده مرضیه 

WMA دانلود ترانه " تو مرا تنها نگذاری "  آهنگ:پرویزیاحقی*شعر:بیژن ترقی*خواننده:حمیرا


MP3 ترانه ای زیبا ازساخته های استاد پرویزیاحقی.شعر: استاد بیژن ترقی.خواننده : بانو حمیرا


WMAترانه ای زیبا ازساخته های استاد پرویزیاحقی.شعر: استاد بیژن ترقی.خواننده : بانو حمیرا

ترانه ای زیبا  از ناصر مسعودی ـ دانلود کنید.

۱ ترانه ای با صدای خانم الهـــــــــه

۲ ترانه ای با صدای خانم دلکش از ساخته های استاد پرویز یاحقی

 

دانلود ویولن پرویـز یاحــقی  {سه گاه} همراه با تار جلیل شهناز ـ تنبک:جهانگیرملک

دانلود ویولن پرویـز یاحــقی  {زابل . مویه . مخالف} ـ تنبک:جهانگیرملک

دانلود ویولن سیاوش زندگانی {شور} همراه با تار منوچهر امیر حشمتی ـ تنبک: داوود یاسری

دانلود ویولن سیاوش زندگانی {ابوعطا} همراه با سنتور فضل الله توکل ـ تنبک:جهانگیرملک

دانلود تــار فرهنگ شریف  {ابوعطا} ـ تنبک : سعید رودباری

درد عشق و انتظار (خواننده پروین) . آهنگساز همایون خرم

اشکم دونه دونه (خواننده پوران) . آهنگساز جهانبخش پازوکی(شورابوعطا)

باران غم (خواننده مرضیه) . آهنگساز همایون خرم (مخالف سه گاه)

شدمیسرم کنج خلوتی (خواننده دلکش) . آهنگساز پرویز یاحقی (بیات ترک)

سراب آرزو (خواننده مرضیه) . آهنگساز پرویز یاحقی (ابوعطا)

کعبه ی دلهــا  (خواننده الهه) . آهنگساز حبیب اله بدیعی (دشتی)

آمد اما در نگاهش آن نوازشها نبود (خواننده الهه) . آهنگساز همایون خرم 

درین دنیا تک تنها شدم من (خواننده عماد رام )


دانلود ترانه هایی (کمیاب) و خاطره انگیز از : الهـه * مرضیه * پوران

ترانه  یک   *   ترانه دو   *  ترانه سه    *   ترانه چهار

[ ] [ ] [ ارسلان ]
[ ] [ ] [ ارسلان ]

24

128

فصل باران

تصنیف ساغر هستی
درآمد به همراه سنتور
چهار مضراب همایون و تصنیف فصل باران
تک نوازی تار (بیداد)
تصنبف حتی به روزگاران
بیداد به همراه سه تار
قطعه شوشتری و تصنیف شوشتری
عشاق به همراه نی
نوروز - تار و کمانچه
تصنیف دختر خورشید
دانلود یکجا !(لینک غیر مستقیم)


[ ] [ ] [ ارسلان ]
[ ] [ ] [ ارسلان ]

 

  متن حاضر درباره موسیقی با استفاده از تعالیم روانشاد استاد ابوالحسن صبا نگارش شد . تعالیم اخلاقی و خدمات استاد به آواز ایرانی مرا بر آن داشت که گفته های این استاد بزرگوار را به صورت مکتوب برای علاقه مندان ارائه دهم . اگر قصوری در بیان و گفته های حقیر دیده شد بزرگواران می بخشایند .

احمد رضا شایسته

دوستدار هنر و هنر دوستان

 

تعریف هنر :

    هنر عبارت است از کلیه تراوشاتی که از مغز جاری می شود و به صورت های مختلفی در بدن ظاهر می شود . هنر های زیادی در زندگی روز مره ی انسان ها وجود دارد . که هر کدام به نوعی می تواند افکار و اندیشه انسان را نسبت به هنر مند به تحسین وادار سازد . یکی از هنر های قدیم که از دیر زمان همیشه با انسان سرو کار داشته هنر قالی بافی بوده منبت ، مینیاتور ، نقاشی ، خاتم کاری ، عکاسی و هزاران هزار هنر دیگر همیشه و همواره با انسان بوده است .

 

هنر آواز :

    سرآمد هنر ها را که همیشه مورد نظر همگان بوده است می توان آواز قرار داد . زیرا از دیر زمان همیشه انسان ها همواره با صدای خوش به همدیگر یاری می رساندند . در جنگ ها برای یاری رساندن به همدیگر و یا از صداهای زیبا برای پیروزی بر دشمن استفاده می کردند .

نمونه بارز تأثیر هنر در هشت سال دفاع مقدس به خوبی دیده می شد ، به طوری که توسط صداهای زیبا به رزمندگان اسلام نیرو می دادند و آن ها می توانستند بر دشمن پیروز شوند .

 

دستگاه های آواز :

    دستگاه های آوازی اصیل ایرانی را می توان به هفت قسمت مهم تقسیم نمود که عبارت است از : شور ، ماهور ، همایون ، نوا ، سه گاه ، چهار گاه ، راستپنجگاه که این هفت دستگاه را اینجانب برای هنر جویان توصیه می کنم.

 

 

نحوه ی خواندن آواز و قواعد آن

 

تذکرات مهم :

1- شاگرد باید هر روز یا هر چند روز یک بار استاد خود را ببیند و یک نکته ظریف را از استاد خود درک کند و آن را در خاطر خود بسپارد .

2- خواننده ی آواز باید ردیف موسیقی را به خوبی بداند .

3- خواننده ی آواز باید مفاهیم عاطفی هر یک از گوشه ها را احساس کند (یعنی این که در ذهن شنونده چه انگیزه ای ایجاد می کند . شادی یا غم )

4- خواننده ی آواز باید وسعت صدای خود را بشناسد و از زدن داد و فریاد های بیهوده و بیجا بپرهیزد .

5- خواننده ی آواز هیچ گاه نباید در بین کلمات تحریر (چهچهه) دهد .

6- خواننده ی آواز باید بداند که از نظر عوام مدت تحریر هر چقدر زیاد تر باشد بهتر است اما از نظر خود او بلی بی فایده است و ارزشی ندارد .

7- خواننده ی آواز باید دارای صدایی خوش طنین ، زلال و و جذاب با وسعت کافی و نیز صاحب گوش حساس باشد . تا پرده های موسیقی را به طور کلی و صحیح احساس کند و مایه را کم یا زیادتر از حد طبیعی خود نخواند .

8- به طور فطری وزن یا ریتم را احساس کند .

9- با ادبیات و ادب فارسی به خصوص با شعر فارسی پیوندی نا گسستنی داشته باشد و معانی اشعاری را که برای خواندن انتخاب می کند بداند تا بتواند ضمن تلفیق کلمات با پرده های موسیقی مفاهیم اشعار را به شنونده القا کند .

10- تعداد زیادی از غزل ، رباعی ، قطعه و به طور کلی شعر در حافظه داشته باشد . تا بتواند با اعراب و آکسان های خاص خود قبل از خواندن آواز برای شنونده بیان کند . (منظور دکلمه یا درست حرف زدن و نداشتن لهجه مادری )

11- بین کلمات هرگز تحریر (چهچهه) ندهد و کلمات را کاملاً واضح و روشن ادا کند تا شنونده معنی کلمه را درک کند که خواننده چه کلمه ای را ادا می کند .

12- در شروع آواز و همچنین در زیبا سازی اشعار یا شروع تحریر با صدای آ و اِ آغاز کند نه با حروف او و ...

13- خواننده باید بداند که یکی از پایه های موسیقی ایرانی موسیقی محلی است . از خصوصیات بارز موسیقی محلی این است که اغلب آهنگ ها دارای ریتم معین است و این همه چهچه های مفصل که بعضی از خوانندگان در آواز های ایرانی برای نمایش به کار می برند ، وجود ندارد .

14- در اجرای تحریر ها خوانندگان باید مراتب هنری و زیبا شناسی را کاملاً رعایت کنند و هرگز قصد زور آزمایی و نمایش را نداشته باشند .

15- از فریاد های بیجا و جیغ که موجب آزار و اذیت دیگران شود (گوش خراش ، ترسناک ) جداً بپرهیزد .

16- بهتر است وزن شناسی و خط موسیقی (نت خوانی ) را بداند .

17- همه ی ساز های اصیل ایرانی را از نزدیک ببیند .

18- فرق بین ساز های زهی ، بادی ، کوبی را بداند.

19- هر سازی را گوش می دهد با قدرت تمام در ذهن و فکر خود قرار دهد و بلافاصله دستگاه مورد نظر را به زبان بیاورد .

20- در مرثیه خوانی و نوحه سرایی از دستگاه و صدایی که مورد نظر نیوشاگر (شنونده) می باشد استفاده نماید .

21- در غزل ها و رباعی ها از شعر هایی استفاده کند که با دستگاه مورد نظر هم خوانی داشته باشد .

22- همیشه از شنونده یا مستمع که نظر سوئی نداشته باشد نظرخواهی کند.

23- با گوش کردن صدای خود به رفع اشکالاتش بپردازد و بداند که تا صدای خودش بر خودش تأثیر نگذارد نمی تواند تحسین حقیقی دیگران را برانگیزد  . 

24- با صدا و سبک اساتید بزرگ آواز ایران آشنا باشد تا در آینده بتواند تکنیکی نو از خود ارائه دهد .


[ ] [ ] [ ارسلان ]

گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.1
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.2
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.3
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.4
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.5
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.6
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.7
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.8
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.9
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.10
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.11
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.12
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.13
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.14
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.15
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.16
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.17
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.18
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.19
گوش کنید به: آواز بیات اصفهانآواز بیات اصفهان.20
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .21
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .22
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .23
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .24
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .25
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .26
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .27
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .28
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .29
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .30
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .31
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .32
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .33
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .34
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .35
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .36
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .37
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .38
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .39
گوش کنید به: دستگاه همایون دستگاه همایون .40
[ ] [ ] [ ارسلان ]

بیات اصفهان، یکی از آوازهای پنج‌گانهٔ موسیقی سنتی ایرانی است. برخی این دستگاه را جزء دستگاه شور و برخی دیگر،آن را از متعلقات همایون میدانند. کارشناسان موسیقی براین باورند، این آواز شباهت‌هایی با گام هارمونیک مینورموجود در موسیقی غربی مطابقت دارد.

از این رو برنامه دلنوازان برای اطلاع بیشتر شنوندگان با این موسقی روز بیست وششم آذر اثری را با صدای جلال تاج اصفهانی و نوازندگی تار جلیل شهناز را پخش می کند.

یاین گزارش در ادامه یادآور می شود، جلیل شهناز هنرآموخته مکتب خانوادگی اش و رشد یافته در محیط هنرپرور اصفهان است. هنر موسیقی شهناز معنی کلاسیک موسیقیست، به عبارت دیگر، شهناز هنرمندی از تبار مطربان قدیم ایران زمین است.

گفتنی است، بداهه نوازی های شهناز در تاریخ موسیقی ایران بی نظیر و همواره زبانزد بوده است. این پختگی و تسلط او روی حالتها و فضاهای موسیقی ایرانی را حتی می توان در اجراهای دوره جوانی او دید که نشان دهنده نبوغ اوست. از مشخصه های مهم جلیل شهناز شناخت بالای او روی ساز تار است؛ شهناز تار را رام شده در دست دارد و به هر سو که خواهد می برد.

 این گزارش در ادامه می افزاید: جلال تاج اصفهانی ، خوانندة بلند آوازة موسیقی ایرانی، سال1282 در اصفهان چشم به جهان گشود. وی از اولین خوانندگانی بود که با دستگاه تازه تأسیس رادیو تهران همکاری کرد.

گفته می شود، علیرضا افتخاری ،حسین شاه زیدی حسین خواجه امیری و محمد رضا شجریان از جمله شاگردان استاد تاج اصفهانی بودند. کارشناسان حوزه موسیقی براین باورند، موسیقی سنتی ایران از تعدادی ملودی به نام «گوشه» تشکیل شده که هر یک بازگو کننده حالات خاصی است. گوشه ها بر مبنای همگونی و اشتراک حالات متوالی نت هایشان به مجموعه هایی دسته بندی می شوند که به آنها دستگاه می گویند.



[ ] [ ] [ ارسلان ]

 

مطلبی که خواهید خواند ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران به روایت محمود کریمی است که کتاب آن به همراه 6 نوار کاست(حاوی آواز ها و دستگاه ها و گوشه ها با صدای خود محمود کریمی) از سال 1365 پخش شد لازم به ذکر است  محمود کریمی (1306- 1363) در موسیقی ایران شخصیت بی نظیر و استثنایی است؛ او سالها به تدریس ردیف آوازی موسیقی ایران پرداخت و هنوز هم ردیف آوازیش، بهترین ردیف برای آموزش آواز و مرجع خوانندگان است.

 

آواز کریمی حجم وسعت آنچنانی نداشت (بر خلاف قمر، تاج یا شجریان و ...) ولی بقدری آواز را روشن و قابل فهم تدریس می کرد که بجز خوانندگان، نوازندگان بی شماری هم زیر نظر او تعلیم می دیدند.

 

برای شروع لازم است بدانید که ردیف های موسیقی سنتی ایران به چندین نوع نقل شده و ممکن است شما مثلا با گوشه چها پاره یا چهار باغ در آواز ابوعطا که توسط محمود کریمی جای داده شده برخورد نکرده باشید و یا آواز بیات کرد را در ردیف آوازی محمود کریمی نتوانید پیدا کنید.

 

 

 

عکس دیگری از محمود کریمی(اندازه بزرگ)

 

در ادامه با هم ردیف آوازی محمود کریمی را بررسی میکنیم و در پایان هم چندی از گوشه های آوازها و دستگاه ها را میتوانید دانلود کنید.

 

 

 ***

 

*دستگاه شور*

۱. درآمد 2.کرشمه 3.درآمد نوع دیگر به نام خارا 4.گوشه رهاوی 5. اوج 6. شهناز 7. قرچه 8.رضوی 9.رضوی با تحریر 10.بزرگ 11. دوبیتی 12. حسینی 13. زیر کش سلمک ،حزین،فرود 14. گرایلی 15.مثنوی

*آواز ابوعطا*

 

1.درآمد 2.سیخی 3.رامکلی 4.رامکلی(نوع دیگر) 5.خسرو شیرین 6.خسرو شیرین(نوع دیگر) 7.گوری 8. حجاز 9.چهار پاره یا چهار باغ

 

*آواز بیات ترک*

 

1.درآمد اول 2.درآمد دوم 3. دوگاه 4.روح الارواح 5. جامه دران 6.فیلی 7.شکسته 8.قطار 9.قرائی 10.شهابی 11.مهربانی 12. مثنوی

 

*آواز دشتی*

 

1.درآمد 2.اوج 3.گیلکی 4.بیدکانی 5.چوپانی 6.دشتستانی 7.غم انگیز 8. دیلمان 9.مثنوی

 

*آواز افشاری*

 

1.در آمد 2.جامه دران 3.حصار 4.قرائی 5.نحیب 6.حزین 7.رهاب 8. صدری 9.مثنوی

 

*دستگاه همایون*

 

1.درآمد 2.چکاوک 3.لیلی و مجنون 4.شوشتری 5.طرز 6.نی داود 7.بیداد 8.راجع 9.راز ونیاز 10.راز ونیاز نوع دیگر 11.شوشتری نوع دیگر 12.بختیاری 

 

*آواز بیات اصفهان*

 

1.درآمد اول 2.درآمد دوم 3.جامه دران 4.بیات راجع 5.سوز و گداز 6.اوج 7.نغمه 8.گوشه ای دراصفهان 9.بیات شیراز 10.مثنوی 11.صوفی نامه

 

*دستگاه سه گاه*

 

1.درآمد 2.درآمد نوع دیگر 3.زابل 4.مویه 5.شکسته مویه 6.حصار 7.مخالف 8.مخالف به مغلوب 9.حدی و پهلوی 10.مثنوی مخالف

 

*دستگاه چهار گاه*

 

1.درآمد 2.زابل 3.حصار 4.فرود 5.مخالف 6.مخالف به مغلوب 7.منصوری 8.حدی و پهلوی 9.رجز 10.مثنوی مخالف

 

*دستگاه ماهور*

 

1.درآمد 2.گشایش 3.داد 4.حصار ماهور،آذربایجانی زیر افکن،ماهور صغیر،فرود 5.فیلی 6.شکسته 7.دلکش 8.نیشابورک 9.گوشه نیریز 10.مراد خانی یا آذربایجانی 11.طوسی 12.نصیر خانی 13.خاوران 14.نحیب،عراق،محیر،آشور،حزین و فرود 15.راک هندی 16.صفیر راک 17.راک عبدالله 18.راک کشمیر 19.ساقی نامه،صوفی نامه و کشته 20.مثنوی

 

*دستگاه راست پنجگاه*

 

1.درآمد 2.پروانه 3.نغمه 4.روح افزا 5.نیریز 6.پنجگاه و سپهر 7.عشاق 8.بیات عجم،بحر نور،قرچه،مبرقع،سپهر،فرود 9.نحیب،محیر،نحیب،حزین،آشور،فرود 10.طرز 11.لیلی و مجنون 12.راک هندی و صفیر راک 13.راک عبدلله 14.راک کشمیر

 

*دستگاه نوا*

 

1.درآمد 2.گردانه 3.نغمه 4.بات راجع 5.عشاق 6.نهفت 7.خجسته 8.نیشابورک 9.حسینی 10.عراق 11.نیریز و گوشه نیریز 12.رهاب و ناقوس 13.تخت طاقدیس 14.شاه ختائی

 

*لینک های دانلود*

 

4 گوشه از آوازهای دشتی و ابوعطا وافشاری

خوانندگان:محمد رضا شجریان (مثنوی افشاری)،استاد بنان(دیلمان دشتی)،محمود کریمی(گیلکی دشتی،چهار باغ ابوعطا)

 

 

دانلود کنید(گوشه مثنوی)از آواز افشاری با صدای استاد شجریان

 

 

دانلود کنید(گوشه گیلکی)از آواز دشتی با صدای خود محمود کریمی

 

دانلود کنید(گوشه دیلمان)از آواز دشتی با صدای استاد بنان

 

دانلود کنید(گوشه چها باغ )از آواز ابوعطا با صدای خود محمود کریمی

 
[ ] [ ] [ ارسلان ]
یش درآمد 〈

 

پیش درآمد یکی از فرم های رایج در موسیقی ایرانی است که حدود صد سال از قدمت آن می گذرد . ساختار این قالب موسیقایی از ا ابتدا تاکنون چندان دستخوش تغییر نشده است و بیشتر از لحاظ سطح تکنیکی نوازندگان و آهنگسازان و امکانات اجرایی مفصل تر و پیچیده تر شده است . بزودی درباره ی دیگر فرم های موسیقی ایرانی مطالبی ارائه خواهد شد.


متن پی آمده منتخبی از بخش " نگاهی به مفهوم و سیر تکوین پیش درآمد در موسیقی ایرانی " است از فصلنامه ماهور شماره ی ۳۳ نوشته آقای دکتر هومان اسعدی مطالعه ی کل مقاله در فصلنامه به همه ی علاقه مندان توصیه می شود .
پیش درآمد ، از قالب های اصلی آهنگسازی و اجرا در موسیقی کلاسیک ایرانی ،قطعه ای ضربی،موزون،بدون کلام و صرفا سازی است که بطور سنتی آغاز گر اجرای یک برنامه موسیقی کلاسیک ایرانی و معرف فضای کلی دستگاه یا آواز مورد نظر است اگر چه سابقه تاریخی اصطلاح "پیش درآمد " و رواج آن به عنوان قطعه ای مقدمه گونه در موسیقی ایرانی به حدود یک صد سال پیش و پس ار دوران مشروطیت باز می گردد ، اما از لحاظ ساختار شناختی می توان ریشه آن را در فرم های قدیمی تری جستجو کرد .


در بررسی پیشینه ی تاریخی " پیش درآمد " سه نکته را باید در نظر داشت . نخست ، سابقه ی تاریخی قطعاتی که از لحاظ برخی ویژگی های ساختاری ، یعنی موزونی و بی کلامی تقریبا مشابه با پیش در آمد بوده اند دوم ، بررسی نقش چنین قطعاتی در فرم سیکلیک اجرایی به عنوان قطعه ایی مقدمه گونه . سوم ، اطلاق اصطلاح " پیش درآمد " به فرم مورد نظر و تثبیت و رواج آن به عنوان قالبی برای ساخت و اجرای موسیقی .


درباره ی چگونگی شکل گیری پیش درآمد به مفهوم کنونی آن روایات مختلف ، اما کمابیش مشابهی ، ذکر شده است که با مقایسه آنها می توان سیر تکوین تدریجی آن را دریافت . نخستین نمونه های قطعاتی که در قالب ساختاری پیش درآمد ، ریشه در آثار برخی از نوازندگان عصر ناصری همچون محمد صادق خان سرورالملک و آقا حسینقلی دارد ، مع هذا قطعات مذکور دارای ساختاری نسبتا ساده و غیر مستقل بوده اند ، چندان نقش مقدمه گونه نداشته اند ، به صورت گروهی اجرا نمی شده اند و البته در آن زمان عنوان پیش درآمد نیز به آنها اطلاق نمی شده است .


بنا بر روایات موجود در اواخر دوران قاجار هنگامی که موسیقیدانان در مجالس و محافل خویش به اتفاق ساز می زدند معمولا در اول چیزی با هم نمی نواختند بلکه نخست آنکه از همه استاد تر بود شروع به نواختن می کرد و پس از وی بقیه ی نوازندگان به ترتیب به نوبه ی خود می نواختند و چنانچه خواننده ایی در جمع شان بود شروع به خواندن می کرد و نوازندگان به نوبت جواب او را می دادند .


در قسمت آخر برنامه قطعاتی ضربی از قبیل تصنیف و به ویژه رنگ وجود داشت که نوازندگان دسته جمعی به نواختن آن می پرداختند . تا این که پس از دوره ی استبداد صغیر و به توپ بستن مجلس توسط محمد علی میرزا ، ظهیرالدوله انجمنی به نام انجمن اخوت در کاخ صاحبقرانیه تشکیل داد و کنسرت هایی را به نفع بینوایان و مستمندان برگزار کرد .


در جریان این برنامه ها برای اولین بار این فکر به نظر رکن الدین مختاری می رسد که مناسب است برای اجرای کنسرت وقتی که نوازندگان دور هم جمع می شوند در مرحله ی اول قطعه ای به طور دسته جمعی بنوازند و به اصطلاح گشایش یا خلاصه ایی از آنچه که می خواهند بعدا بنوازند باهم شروع کنند و سپس به تک نوازی مشغول شوند .


وی این نظر را با دیگران در میان گذاشت و روز بعد قطعه ای را که شخصا معمولا در موقع تک نوازی به صورت ضربی می نواخت به دسته ی موسیقی دانان ارائه داد و آنها نیز پس از چند جلسه تمرین آن را فرا گرفته و به صورت دسته جمعی اجرا کردند .نام این قطعه را مشیر همایون "پیش درآمد " گذاشت، به این دلیل که پیشتر اجرای موسیقی با درآمد آغاز می شد و بنا براین آنچه قبل از آن نواخته شود را می توان پیش درآمد نامید .


امروزه پیش درآمد فرمی سازی و پیش ساخته است که معمولا آغاز گر اجرای سنتی موسیقی کلاسیک ایران و نخستین بخش از طرح پنجگانه فرم سیکلیک اجرای سنتی موسیقی دستگاهی ایران است . این قطعه فضا و حالت مورد نظر را به گونه ایی موجز و در قالبی موزون ارائه می دهد و در واقع دارای نقش مقدمه است .این فرم اگر چه دارای متر مشخص است اما فاقد پریود های متریک – ریتمیک مشخص و تثبیت شده در قالب اصول یا ایقاعات است .


طرح ساختار فرمال پیش درآمد معمولا فاقد قسمت ترجیع گونه است و در واقع طرح ساختاری آن بیشتر متاثر از ساختار مدال و ملودیک دستگاه مورد نظر است ، بدین ترتیب که غالبا در مُد درآمد یا مُد اصلی دستگاه یا آواز آغاز می شود و درآن انتقال به تعدادی از گوشه های اصلی دستگاه صورت می پذیرد .


پیش درآمد در اوزان دو ضربی ، سه ضربی و چهار ضربی با سرعت متوسط ساخته می شود و گاهی به ضرب ۸/۶ سنگین و یا ۴/۶ است . این نکته نیز شایان توجه است که دو آهنگساز و موسیقی دان برجسته که پیش درآمد را رواج دادند یعنی درویش خان و رکن الدین خان مختاری هر دو دارای پیشینه ای در موسیقی نظام نیز بودند رکن الدین خان تحت تاثیر موزیک نظام برای اولین بار وزن دو ضربی تند را با ساختن پیش درآمدی در دستگاه چهارگاه معمول و متداول نمود .
امروزه قطعات تقربیا مشابه با پیش درآمد در برخی دیگر از فرهنگ های موسیقایی جهان اسلام رواج دارد : پیشرو در ترکیه ، بشرف ، در موسیقی عربی ، تصنیف در شش مقام ماوراءالنهر .

عکس درویش خان را نشان میدهد.

[ ] [ ] [ ارسلان ]

در این قسمت میتوانید آهنگهای ماندگاری از اساتید آواز و موسیقی ایران را دانلود کنید

شد از تو رسوا دل من - اثر ماندگار استاد ایرج

آرزو دارم - اثر خداوندگار آواز ایران؛ ایرج - دستگاه سه گاه

قطعه آواز بسیار شنیدنی از استاد ایرج در دستگاه چهارگاه

 آوازی زیبا و دلنشین و ماندگار از سلطان آواز ایران ، ایرج در مایه مخالف سه گاه

آوازی در مخالف سه گاه که به عقیده اکثر بزرگان موسیقی بهترین اثر در این دستگاه می باشد که در 100 سال اخیر اجرا شده با اجرای استادانه بزرگ مرد آواز ایران ایرج

تصنیف صدای زنگ اثر خاطره انگیز استاد ایرج

منم که شهره شهرم - آواز : رضا قلی میرزا ظلی - دستگاه : همایون

قطعه از آواز استاد بی نظیر آواز ایران ؛ اکبر گلپا در دستگاه دشتی

تصنیف عشق پاک با صدای آسمانی اکبر گلپا

پیری و معرکه گیری - اجرای خصوصی؛ آواز: شجریان - ویولن: استاد پرویز یاحقی

دل بردی از من به یغما - استاد محمد رضا شجریان - کنسرت سوئیس

قطعه ایی بیاد ماندنی از استاد بابک بیات

موسیقی متن سریال هزار دستان - اثرجاودان استاد مرتضی حنانه

دیگه عاشق شدن فایده نداره - با صدای حزین استاد کورس سرهنگ زاده

 موج سرگردان - اثر بیاد ماندنی استاد کورس سرهنگ زاده

آواز آشنا نمی خواهم با صدای جاودان استاد معین

تصنیف بیاد ماندنی ملا محمد جان با صدای بانو پوران

تصنیف شاد و ماندگار امروز و فردا اثر بانو پوران

آوازی در مایه مخالف سه گاه با اجری استاد حسن ستار   

قطعه روحوضی نامهربونی اثر هندمند مردمی مرتضی احمدی - اجرا: اواخر دهه 40 شمسی

رسوای زمانه منم - اثر بیاد ماندنی بانو الهه

تو ای پری کجایی - اثر جاودان بانو الهه

قطعه ایی از آواز شنیدنی استاد یونس دردشتی از موسقیدانان یهودی، در مایه بیات ترک

آواز سحرگاهان - بدون موسیقی - اثر استاد قاسم رفعتی در دستگاه سه گاه

قطعه نفرین بر مستی اثر استاد ناصر مسعودی 

تصنیف آتش جاویدان با صدای قمرالملوک وزیری ساخته استاد مرتضی خان نی داوود - شعر این تصنیف را می توانید در قسمت زندگینامه قمرالملوک وزیری مطالعه کنید.

[ ] [ ] [ ارسلان ]
[ ] [ ] [ ارسلان ]
[ ] [ ] [ ارسلان ]

جان عشاق

آلبوم جان عشاق  ابرشاهکاری از شاهکارهای پرویز مشکاتیان و محمدرضا شجریان است

من سال گذشته مطلبی در خصوص این آلبوم نوشتم ولی به دلایلی اونو پاک کردم

حالا دوباره همون مطلب رو کامل تر و دقیق تر اینجا براتون مینویسم

جان عشاق

جان عشاق

بيات اصفهان  (دستگاه اصفهان)
اجراي ارکستر سمفونيک
مقدمه و تصنيف جان عشاق


آهنگساز:زنده یاد پرویز مشکاتيان


آواز: غزل حافظ و دو بيتي هاي بابا طاهر


خواننده:محمدرضا شجریان

پيانو: استاد جواد معروفي

استاد جواد معروفی

در آغاز قطعه‌ای توسط ارکستر سمفونیک به اجرا درمی‌آید موسیقی متن این احساس را تداعی میکند که انگار در زمان گذشته سیر میکنیم و به شنونده حال و هوای دوران قاجار یا حتی قبل از آن مثلا زمان و حال و هوای فیلم پهلوانان نمیمیرند را القا میکند.در ادامه تا حدود دقیقه ۲:۳۰ انگار پروانه ای سرگردان و حیران  دور شمعی میچرخد و با صدای پایانی ویولون گویی پروانه و شمع هر دو خاموش میشوند. آن‌گاه پیانوی استاد معروفی پیش‌درآمد اصفهان را می‌نوازد،گویی پیانو میخواهد داستان غمناکی را برای ما روایت کند که (و اینگونه آغاز شد. . .) و آواز همراه پیانو پس از این مقدمه، آغاز می‌شود. در این قسمت انتخاب غزل «همای اوج سعادت به دام ما افتد ... » بسیار مناسب می‌گراید و به حال و هوای موسیقی و آواز لطف خاصی می‌بخشد.

آواز:

 همای اوج سعادت به دام ما افتد

اگر تو را گذری بر مقام ما افتد

درآمد اصفهان

 حباب وار براندازم از نشاط کلاه

اگر ز روی تو عکسی به جام ما افتد

جامه دران

 شبی که ماه مراد از افق طلوع کند

بود که پرتو نوری به بام ما افتد

بوسلیک

 ملوک را چو ره خاکبوس این در نیست

کی اتفاق مجال سلام ما افتد

بیات راجع

 چو جان فدای لبش شد خیال  می بستم

که قطره یی ز زلالش به کام ما افتد

عشاق

 خیال زلف تو گفتا که جان وسیله مساز

که ز این شکار فراوان به دام ما افتد

عشاق و قرچه و فرود به عشاق

 به نا امیدی از این در مرو بزن فالی

بود که قرعه دولت به نام ما افتد

جامه دران و فرود

 ز خاک کوی تو هر گه که دم زند حافظ

نسیم گلشن جان در مشام ما افتد

بوسلیک و فرود

غزل : حافظ

 

 نگارینا دل و جانم ته داری

همه پیدا و پنهانم ته داری

نمی دونم که این درد از که دیرم

همین دونم که درمانم ته داری

سوز و گداز

 

دوبیتی: بابا طاهر

اندکی بعد ارکستر سمفونیک با سازهای متنوع و هماهنگی خاص خود، شنونده را برای تصنیف بسیار زیبای «جان عشاق» آماده می سازد. در این جا استاد محمدرضا شجریان با شروع زیبای «دوش می آمد و رخساره برفروخته بود ... » (خوب دقت کنید،وقتی استاد میگه دوشبا صداش  دقیقا شب رو تداعی میکنه .

 این تصنیف بسیار لطیف و چنان زیبا اجرا شده است که از نظر احساسی و تلفیق کلام و موسیقی و نحوه‌ی آهنگ‌سازی در رده‌ی کارهای ماندگار قرار می‌گیرد.

 بیتی از این تصنیف «گرچه می گفت که زارت بکشم . . . »   جلوه‌ی زیبا و خاصی به تصنیف بخشیده است.

تصنیف:

دوش مي آمد و رخساره بر افروخته بود        تا کجا باز دل غمزده اي سوخته بود
رسم عاشق کشي و شيوه شهرآشوبي          جامه اي بود که بر قامت او دوخته بود
جان عشاق سپند رخ خود مي دانست            و آتش چهره بدين کار برافروخته بود
گرچه مي گفت که زارت بکشم مي ديدم        که نهانش نظري با من دلسوخته بود
کفر زلفش ره دين مي زد و آن سنگين دل     در پيش مشعلي از چهره بر افروخته بود

 

زنده یاد پرویز مشکاتیان در مورد پیانوی استاد جواد معروفی در جایی اینچنین گفته بودند:

برای جواب آواز بسیار قوی و زیبای جان عشاق آن هم با صدای شجریان  کسی را بهتر از

 استاد جواد معروفی سراغ نداشتیم.و این در حالی بود که ایشان در بستر بیماری بودند.

با کلی اصرار و خواهش و تمنا استاد جواد معروفی را راضی کردم که بیایند و جواب آواز شجریان را

 با پیانوی دلنشین خود اجرا کنند.

در جایی نیز شجریان گفته بود: آواز خواندن با پیانوی استاد جواد معروفی یکی از افتخارات من است

 

دانلود آواز و تصنیف جان عشاق

[ ] [ ] [ ارسلان ]
دستگاه های موسیقی ایرانی
دستگاه های خسروانی یا دستان های نوای خوش ایران، که فارابی از آن ها با نام «طرائق» یا «رواسین»[1] یاد می کند، گوشه ها، راه ها و ردیف های فراوان داشته و به گمان درست هر گوشه را آهنگسازی در زمانی و به مناسبتی ساخته و آن را به انبوه آهنگ های دیگر ایرانی افزوده است.
برخی از این راه ها با خط موسیقی ویژه ای که در ایران رایج بوده است نوشته می شده اما هنگامی که سیه روزی های ایران مکرر شد و یورش و تاراج چنگیز و تیمور نیز در رسید و کتاب ها یکایک بسوخت [2] و کم کم نت نویسی و نت خوانی فراموش شد. در تلاطم امواج فقر و یاس و تیره روزی ایرانیان، اگر گاهی موسیقیدان شوریده ای پیدا می شد، بدون نت تعدادی از آن آهنگ ها یا نغمه ها را فرا می گرفت و روز به روز شماره ی آن ها کم می شد، تا به این جا رسیده است که اکنون درآنیم، و شمار راه های نوای خوش، به اندازه ی یک دهم ره هایی نیست که نام آن ها در دفترهای باستان مانده، و نام چند راه و ردیف در کتاب های گذشته هم نیامده، آن نیز معلوم نیست !
برخی از راه ها در چند دستگاه تکرار می شوند چونان،‌ عشاق که در راست پنجگاه و سپاهان (اصفهان) و دشتی هر سه هست یا خسروانی که در ماهور و راست پنجگاه است و نشابورک که در نوا و شور نواخته می شود.
بدین دلیل شماره ی دستگاه ها از دید برخی موسیقیدانان متفاوت است یا آنکه برخی، راه های منصوری، اصفهان، افشاری، دشتی، بیات ترک (زند) را دستگاه به حساب می آورند و برخی، این ها را گوشه هایی از همایون و شور می شمارند.
اما آنچه که مهم است این است که از انبوه راه های باستانی، چند راه باقی مانده و اکنون شناخته و نواخته می شود. از میان گفته های پریشان، روایت «مهدی قلی هدایت» را که استاد «معروفی» آن را نقل کرده، و «دکتر برکشلی» نیز آن را آورده و تایید کرده است، در اینجا می آوریم :
1. دستگاه ماهور

دارای 34 گوشه است :
درآمد، کراغلی، داد، خسروانی، دلکش خاوران، طرب انگیز، طوسی، آذربایجانی، فیلی، زیرافکند، ماهور صغیر، ابول،‌ حصار ماهور، نیریز، شکسته، نهیب، عراق، محیر،‌آشور یا آشور آوند، زنگوله، سروش،‌ اصفهانک، راک هندی، صفیر، نغمه، راک عبدالله، ساقی نامه، صوفینامه، پروانه، بسته نگار، حربی، شهر آشوب، خوارزمشاهی و تسلسل.
2. دستگاه راست پنجگاه

دارای 33 گوشه :
زنگوله، صفیر، زنگوله ی کبیر، نغمه، خسروانی، روح افزا، نیریز، پنجگاه، سپهر، عشاق، نوروز عجم، بحر نور، قره چه، مبرقع، نهیب، عراق، محیر، آشور، اصفهانک، بسته نگار، حزین، طرز، ابوالچپ، راوندی،‌ لیلی و مجنون، نوروز عرب، نوروز صبا، نوروز خارا، نفیر و فرنگ، ماوراالنهر، راه، راک عبدالله، شهر آشوب و حربی.
3. دستگاه چهارگاه

دارای 25 گوشه :
درآمد، بدر، پیش زنگوله، نغمه، زنگوله، زابل، بسته نگار، مویه، حصار، پس حصار، معربد، مخالف، مغلوب، دوبیتی، کرشمه، حزین، حزان، حدی، پهلوی، رجز، ارجوزه [3]، منصوری، شهر آَشوب، حاشیه و لزگی.
4. دستگاه شور

دارای 62 گوشه :
آواز، نغمه، زیرکش سلمک، سلمک، گلریز، صفا، چهار مضراب، ابوعطا، بزرگ، دو بیتی، خارا، قجر، حزین، ملا نازی، شهناز، قره چه، رهاوی، دستان عرب، سیخی، حجاز، بسته نگار، بغدادی، چهارپاره، برگردان، افشار، رهاب،‌مسیحی، حسینی، نهیب، عراق، نهفت، شکسته، جامه دار، قرایی،‌مثنوی پیچ، شاه ختایی، اوج، غم انگیز، عقده گشا، سملی،‌کوچه باغی، ‌نشابورک، ضرب اصول، نیشابور، گریلی، دشتی، گیلکی، گبری،‌ بیات کرد، بیدکانی، حاجیانی، سرنج، چوپانی، دشتستانی، آذربایجانی، بیات ترک [4]، خسروانی، روح الارواح، مهربانی،‌سرور الملکی.[5]
5. دستگاه سه گاه

دارای 25 گوشه :
درآمد، آواز، نغمه، زنگ شتر، زابل، بسته نگار، آواز مویه، حصار، زنگوله، حزان، پس حصار، معربد، مخالف، حاجی حسنی،‌ مقلوب،‌ دو بیتی، حزین،‌ دلگشا، رهاوی، ‌مسیحی،‌ ناقوس، تخت تاقدیس، شاه ختایی، مداین، نهاوند.
6. دستگاه همایون

دارای 33 گوشه :
مولیان، چکاوک، بیداد، نی داود، باوی، ابوالچپ، راوند، موره، لیلی و مجنون، گوشه ی طرز، نوروز عرب، نوروز صبا، نوروز خارا، نفیر و فرنگ، شوشتری، میگلی، بختیاری، دلنواز، غزال، موالف، دناصری (دناسیری)، جامه دران، فرح، شهرآشوب، پروانه، بیات اصفهان، بیات راجع، سوز و گداز، جوابه، راز و نیاز، چهار مضراب، مثنوی، فرح انگیز.
7. دستگاه نوا

دارای 16 راه :
گردانیه (کردانیا) نغمه، بیات راجع، حزین، مویه، عشاق، نهفت، گواشت، عشیران، نشابورک، خجسته، مجلسی،‌ ملک حسینی، بوسلیک، نی ریز، نستوری، و شش مقام سروش، بدر، چوپانی، مداین، مثنوی پیچ و دشتستانی که در کتاب هدایت دیده نشده اما در کتاب علینقی وزیری موجود است.
همه ی این گوشه ها امروز شناخته می شود، و استاد ِدرگذشته «نورعلی برومند» همه را نواخته و نت های آن اکنون در دست است و خوشبختانه جویندگان می توانند بدان دست یابند.
پانوشت ها :

1. طرائق، واژه ی عربی به معنی راه ها ست. رواسین نیز جمع مکسر راس پهلوی در زبان عربی است و چنانکه درباره ی واژه ی «گاه» گفته شد، در دگرگونی های زبان «س» گاهی به «ه» بدل می شود، و «راس» پهلوی به «راه» فارسی تبدیل شده است. پس «رواسین» نیز به معنی «راه ها» است.
2. تاریخ نشان می دهد که در حمله ی غُزان به نیشابور فقط از کتابخانه ی مسجد جامع آن شهر، پنجاه هزار کتاب خطی را به بهای مقوا فروخته اند یا سوزانده اند و از آن تعداد عظیم، فقط یک کتاب بر دست نیک خواهی با آه و اندوه سالم مانده است، که اکنون در کتابخانه ی آستان قدس نگهداری می شود.
3. ارجوزه نام عمومی کتاب هایی بوده است که در علوم مختلف به شعر سروده می شد، تا از بر کردن آن آسان باشد و شاید این نام بر این گوشه برای آن نهاده شده که ارجوزه ها را با آهنگی نیز می خوانده اند که همین گوشه باشد.
4. در اصل (کتاب موسیقی فارابی - مهدی برکشلی رویه ی 61) این گوشه نیز «بیات کرد» آمده است اما با توجه به اینکه «بیات کرد» پیش از این نیز آمده، این ردیف باید همان «بیات ترک» باشد که به صورت «بیات زند» نیز خوانده می شود.
5. سرورالملک، سنتورزن دربار ناصری و نخستین کسی است که در ایران پیانو نواخت و کوک ایرانی یعنی کوک شور برای پیانو ابداع کرد تا همه ی دستگاه های ایرانی، ‌به ویژه ردیف هایی که در شور هست با آن نواخته شود و از این نام چنین برمی آید که ردیفی به ردیف های ایرانی افزوده است.
[ ] [ ] [ ارسلان ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

امکانات وب