متن حاضر درباره موسیقی با استفاده از تعالیم روانشاد استاد ابوالحسن صبا نگارش شد . تعالیم اخلاقی و خدمات استاد به آواز ایرانی مرا بر آن داشت که گفته های این استاد بزرگوار را به صورت مکتوب برای علاقه مندان ارائه دهم . اگر قصوری در بیان و گفته های حقیر دیده شد بزرگواران می بخشایند .

احمد رضا شایسته

دوستدار هنر و هنر دوستان

 

تعریف هنر :

    هنر عبارت است از کلیه تراوشاتی که از مغز جاری می شود و به صورت های مختلفی در بدن ظاهر می شود . هنر های زیادی در زندگی روز مره ی انسان ها وجود دارد . که هر کدام به نوعی می تواند افکار و اندیشه انسان را نسبت به هنر مند به تحسین وادار سازد . یکی از هنر های قدیم که از دیر زمان همیشه با انسان سرو کار داشته هنر قالی بافی بوده منبت ، مینیاتور ، نقاشی ، خاتم کاری ، عکاسی و هزاران هزار هنر دیگر همیشه و همواره با انسان بوده است .

 

هنر آواز :

    سرآمد هنر ها را که همیشه مورد نظر همگان بوده است می توان آواز قرار داد . زیرا از دیر زمان همیشه انسان ها همواره با صدای خوش به همدیگر یاری می رساندند . در جنگ ها برای یاری رساندن به همدیگر و یا از صداهای زیبا برای پیروزی بر دشمن استفاده می کردند .

نمونه بارز تأثیر هنر در هشت سال دفاع مقدس به خوبی دیده می شد ، به طوری که توسط صداهای زیبا به رزمندگان اسلام نیرو می دادند و آن ها می توانستند بر دشمن پیروز شوند .

 

دستگاه های آواز :

    دستگاه های آوازی اصیل ایرانی را می توان به هفت قسمت مهم تقسیم نمود که عبارت است از : شور ، ماهور ، همایون ، نوا ، سه گاه ، چهار گاه ، راستپنجگاه که این هفت دستگاه را اینجانب برای هنر جویان توصیه می کنم.

 

 

نحوه ی خواندن آواز و قواعد آن

 

تذکرات مهم :

1- شاگرد باید هر روز یا هر چند روز یک بار استاد خود را ببیند و یک نکته ظریف را از استاد خود درک کند و آن را در خاطر خود بسپارد .

2- خواننده ی آواز باید ردیف موسیقی را به خوبی بداند .

3- خواننده ی آواز باید مفاهیم عاطفی هر یک از گوشه ها را احساس کند (یعنی این که در ذهن شنونده چه انگیزه ای ایجاد می کند . شادی یا غم )

4- خواننده ی آواز باید وسعت صدای خود را بشناسد و از زدن داد و فریاد های بیهوده و بیجا بپرهیزد .

5- خواننده ی آواز هیچ گاه نباید در بین کلمات تحریر (چهچهه) دهد .

6- خواننده ی آواز باید بداند که از نظر عوام مدت تحریر هر چقدر زیاد تر باشد بهتر است اما از نظر خود او بلی بی فایده است و ارزشی ندارد .

7- خواننده ی آواز باید دارای صدایی خوش طنین ، زلال و و جذاب با وسعت کافی و نیز صاحب گوش حساس باشد . تا پرده های موسیقی را به طور کلی و صحیح احساس کند و مایه را کم یا زیادتر از حد طبیعی خود نخواند .

8- به طور فطری وزن یا ریتم را احساس کند .

9- با ادبیات و ادب فارسی به خصوص با شعر فارسی پیوندی نا گسستنی داشته باشد و معانی اشعاری را که برای خواندن انتخاب می کند بداند تا بتواند ضمن تلفیق کلمات با پرده های موسیقی مفاهیم اشعار را به شنونده القا کند .

10- تعداد زیادی از غزل ، رباعی ، قطعه و به طور کلی شعر در حافظه داشته باشد . تا بتواند با اعراب و آکسان های خاص خود قبل از خواندن آواز برای شنونده بیان کند . (منظور دکلمه یا درست حرف زدن و نداشتن لهجه مادری )

11- بین کلمات هرگز تحریر (چهچهه) ندهد و کلمات را کاملاً واضح و روشن ادا کند تا شنونده معنی کلمه را درک کند که خواننده چه کلمه ای را ادا می کند .

12- در شروع آواز و همچنین در زیبا سازی اشعار یا شروع تحریر با صدای آ و اِ آغاز کند نه با حروف او و ...

13- خواننده باید بداند که یکی از پایه های موسیقی ایرانی موسیقی محلی است . از خصوصیات بارز موسیقی محلی این است که اغلب آهنگ ها دارای ریتم معین است و این همه چهچه های مفصل که بعضی از خوانندگان در آواز های ایرانی برای نمایش به کار می برند ، وجود ندارد .

14- در اجرای تحریر ها خوانندگان باید مراتب هنری و زیبا شناسی را کاملاً رعایت کنند و هرگز قصد زور آزمایی و نمایش را نداشته باشند .

15- از فریاد های بیجا و جیغ که موجب آزار و اذیت دیگران شود (گوش خراش ، ترسناک ) جداً بپرهیزد .

16- بهتر است وزن شناسی و خط موسیقی (نت خوانی ) را بداند .

17- همه ی ساز های اصیل ایرانی را از نزدیک ببیند .

18- فرق بین ساز های زهی ، بادی ، کوبی را بداند.

19- هر سازی را گوش می دهد با قدرت تمام در ذهن و فکر خود قرار دهد و بلافاصله دستگاه مورد نظر را به زبان بیاورد .

20- در مرثیه خوانی و نوحه سرایی از دستگاه و صدایی که مورد نظر نیوشاگر (شنونده) می باشد استفاده نماید .

21- در غزل ها و رباعی ها از شعر هایی استفاده کند که با دستگاه مورد نظر هم خوانی داشته باشد .

22- همیشه از شنونده یا مستمع که نظر سوئی نداشته باشد نظرخواهی کند.

23- با گوش کردن صدای خود به رفع اشکالاتش بپردازد و بداند که تا صدای خودش بر خودش تأثیر نگذارد نمی تواند تحسین حقیقی دیگران را برانگیزد  . 

24- با صدا و سبک اساتید بزرگ آواز ایران آشنا باشد تا در آینده بتواند تکنیکی نو از خود ارائه دهد .